Сэ ф1ыуэ слъагъу нарт л1ыхъужь сочинение на кабардинском сосрыкъуэ

ди хэкур. хэт ди хэкур зымыц1ыхур, и дахагъри хэт зымыщ1эр! щэхэу, минхэу къак1уэ ц1ыхур щ1охъуэпс щахьын мыбы гъащ1эр. щ1эсщ

^ Ди Хэкур.
Хэт ди Хэкур зымыц1ыхур,
И дахагъри хэт зымыщ1эр!
Щэхэу, минхэу къак1уэ ц1ыхур
Щ1охъуэпс щахьын мыбы гъащ1эр.
Щ1эсщ ди Хэкур кавказ жьэгум,
1уащхьэмахуэр къыщхьэщыту.
Игу къонэжыр ар зылъагъум,
Сурэт хуэдэу и нэгу щ1эту.
Хъугъуэф1ыгъуэу Кавказ бгъуэщ1ым
Щ1элъыр зыми хуэлъытэнкъым.
Щыщ1эу щытым къыщ1ах «гъущ1ым»,
Космос кхъухьри уэгу лъэтэнкъым.
Хущхъуэпс хуаби къыщ1ож уэру,
Уефэ пэтми зык1и хэщ1къым.
Тогъэзэжри уэ аргуэру
Уофэ, ауэ зыщыбгъэнщ1къым.
Къыдэк1ыжи къурш аузым,
Къэк1ухь, уеплъу уздынэсым, –
Щ1ыгулъ тафэщ, щ1эуэу мэзым,
Зэпаупщ1у ар къуршыпсым.
Хьэдзэу хэпсэр берычэту,
Щ1ыр хигъащ1эу уэру къок1ыр.
Мэкъумэшыщ1эм и хьэрычэту,
Гектар къэск1и щэ къыщ1ок1ыр.
Аркъудейкъым ди Хэку дахэр
Псоми ящ1эу зэрына1уэр.
Щ1ыхьк1э еблэ ц1ыхум лъахэр,
Аращ и ц1э къыщ1ыра1уэр.
Акъылщ, л1ыгъэщ зэрыпак1уэр.
Ахэр езым къыдалъхуауэ.
Л1ы жыхуа1эщ и лэжьак1уэр,
Ялъэгъуакъым хуэмыхуауэ.
Ди балъкъэрыр, ди адыгэр
Зэкъуэшит1у исщ зы хэкум.
Зэкъуэшыгъэр ягъэлъагэр,
Ныбжь дидзэнкъым а т1ум я кум!
^ Щомахуэ Амырхъан
Ди Хэкум сыт хуэдэ лъэпкъхэр иджыри ис?
Мы гъэм сыт хуэдэ махуэшхуэ дгъэлъэп1ар?
Же1э Хэкум уи уэрэд.
Еп1уэтыл1эу уи мурад,
Же1э Хэкум уи уэрэд.
Уи нэ, уи псэу ар уэ лъагъу,
Сытым щыгъуи абы щ1ыгъу!
Уи Хэку – анэр уи псэм пэщ1,
Уардэу дамэр уэри шэщ1,
Жи1э псалъэр т1у умыщ1,
Ц1ыху фэрыщ1ым дзыхь хуумыщ1!
Же1э Хэкум уи гурылъ,
Мамырыгъэр уигу игъэлъ.
Гъащ1э нэхум уэ щ1эхъуэж,
Уи гурыщ1эр ф1ым хуэгъэпс!
Щ1эблэм хуэпщ1у анэмэт,
Хэку бэракъыр лъагэу 1эт –
Къуэми бгыми ящхьэщых,
Уардэу хуарзэу уафэм дэх!
^ Гъубж Мухьэдин
Си Хэку лъап1э.
Зи насыпыр схуэдэу лъагэу
Къыщывгъуэтыт щ1ы хъурейм.
Сытоу1уэ си бгъэм пагэу –
Сэ срикъуэщ Къэбэрдейм.
Уэ уи щ1ыхьым къебж си уарсэр,
Адэжь лъапсэу Къэбэрдей.
Уи ц1ыхугъэрщ си шу гъусэр,
Сэ си гъащ1эр уэращ зейр.
Сок1ур гъуэгур лъэрытету,
Си пкъыр жану зэф1эбгъэтщ,
Сытым щыгъуи сыбгъэгъуэту,
Ф1ыгъуэ псоми сыхэбгъэтщ.
Тк1уэпс зырызу лъыуэ сщ1этыр
Уэ уи гъащ1эм хэзгъэтк1уам,
Схуэпшынкъым уэ уи ф1ыщ1эр,
Илъэс минк1э сыпсэуам.
Сэ си 1уэху, сощ1 тхьэлъапэ,
Ныпхуэхъуамэ, уэ сэбэп,
Къэбэрдейуэ, си Хэку – анэ,
Сыхуэмей нэгъуэщ1 насып!
Нэгумэ Умар
Сыт мы усэ сатырхэр зытеухуар? (Лъахэр, Хэкур арщ)
Лъахэм, Хэкум щхьэк1э сыт къыджи1эр усак1уэм?
Егъэджак1уэм. Щы1экъым ущалъхуа Хэкум хуэдэ зыри. Дэтхэнэ зы ц1ыхуми анэ быдзышэм хэту Хэкум хуи1эн хуей ф1ылъагъуныгъэр и псэм хэпщ1а мэхъу. А лъагъуныгъэм къару къытхелъхьэ, ди псэр къулей ещ1. Арауэ хъунщ пасэрейм щыжи1ар: «Хэку зимы1эм псори щ1ы1э къыщохъу».
Сыт Хэку, Лъахэ псалъэхэм ди нэгу къыщ1агъэхьэр? (Еджак1уэхэм кърабжэк1: ди губгъуэхэр, мэзхэр, 1уащхьэмахуэ, анэ, адэ, псыхэр…)
Егъэджак1уэм. Къыщалъхуа Хэкум теухуауэ адыгэ усак1уэхэм ятхахэм щыщ гук1э зэвгъэщ1эну унэ лэжьыгъэу фи1ащ. девгъэда1уэт абыхэм.
^

Адэжь щ1ыналъэ

Си адыгэщ1у си гъащ1э дамэ,
Дудей дахагъэр къызыдэуш,
Уэ узмылъагъуу махуэ дэк1амэ,
Къурш псынэ щ1ы1эу, сыныпхуозэш.
Анэш и бгъафэу, уи бгъэщ сыщ1элъмэ,
Жэнэтыр аркъэ, си адыгэщ1
Си гур пшыналъэу къызэрылъмэ,
Зи ф1ыщ1эр уэрщи, щхьэщэ пхузощ1.
Къурш къэрэгъулхэр из гущэ къуапэу,
Щ1ышхуэм и набдзэ, и дыщэ пшэплъ,
Макъ зэмыфэгъук1э къыпхуэбзэрабзэу,
Уэ къуалэбзуми урагухэлъщ.
Си адыгэщ1у си щ1ылъэ – анэ,
Насып уанэгум сызыгъэшэс,
Дыгъэ нэбзийхэр си шык1эпшынэу
Нобэ уэрэдхэр сэ пхузоус.
^ Джэдгъэф Борис
Бзу ц1ык1ухэр гъэбзэрэбзэн (магнитфон)
Си Хэку лъап1э.
Уэращ, природэм къинэмыщ1к1э,
Зи лъэпкъыр ину къэхъуфар,
И гур дэхуабэу дыгъэ бзийк1э
Тхьэмыщк1эм и нэм щ1эплъэфар,
Дыгъэм идз нурыр а зы махуэм
Щ1ы к1апэ псоми зэ нэмыс.
Ауэ уи л1ыгъэм къыпих нэхур
Зигу ф1ы илъ псоми я гум нос.
Лъэпкъ зэкъуэшыгъэм и быдагъыр
Уи гъащ1э гъуэгум щыбожыхь.
Уи щ1ыхь, нэмысым и инагъыр
Мэхъур щ1ыми уэгуми я къэухь.
Природэм гъащ1э щызэхилъхьэм
Къыхуэгъэщ1акъым мыкъутэж.
Уэ зырщ уахътыншэр дуней пащхьэм,
И щэнкъым дыгъэм игъэзэж.
^ Шорэ Хьэсин
Си Хэку.
Си Хэкууэ дыщэ губгъуэ,
Къэхъугъэм и епэр,
Кавказым щынэхъ ф1ыгъуэ,
Дохьэхыр птеплъэ нэр!
Акъужьыр, алъп сэхъуауэ,
Уи ныджэм щоп1ейтей,
Псы 1элхэр 1эсэ пщ1ауэ
Турбинхэр пхуагъэхъей.
Пшэ уанэу 1уащхьэмахуэ
Плъыр сакъыу къыпщхьэщытщ,
Аузхэм щызэрахуэ
1эщ бжыгъэр вагъуэ лъытщ.
Жьак1ацэу щхьэмыж уэрхэр
Хы щхьэфэу мэбырыб,
Толъкъунхэр, къыр къэзэрхэр
Убзэншэу уощ1 1эрып1.
Уи ц1ыхухэр ф1ыщ1э хэлъу
Лэжьыгъэм гугъу дохьыф,
Уэрэдк1э зэрылъэлъу
Гуф1эгъуэм зэхотыф.
Сщ1э псохэри щ1эщыгъуэ
Щысщохъур уэ уи дей,
Узи1эщ – сымыфыгъуэ!
Уи ф1эщ щ1ы, Къэбэрдей!
К1уащ Бет1ал
Мамырыгъэр щрет тепщэу.
Щ1алэгъуалэм ди нэм, ди псэм
Ди Хэку – анэр упыдощ1ыр.
Дибгъэщащи япэ шыпсэм,
Мази вагъуи ныбжьэгъу дощ1ыр.
Щ1алэгъуалэм дыгъэ гъуазэу,
Ди Хэку дыщэ, уэращ ди1эр,
Дитщ уи щыгум, гъатхэ мазэу,
Ди гур здэплъэм нэсу ди 1эр.
Щ1алэгъуалэм дэ гухэхъуэ
Ди Хэку – анэрщ зыдэтлъагъур.
Ди щ1эныгъэм, гугъэм хохъуэ,
Сытри хуиту арщ щ1этлъагъур.
Щ1алэгъуалэм гъащ1э лъагъуэ
Хэтшынщ, Хэкур гум щыдгъаф1эу.
Насып гъуэгум тыдолъагъуэ,
Долъэбакъуэр дэ гуащ1аф1эу!
Щ1алэгъуалэм ди жьыр къепщэу,
Ди Хэку – анэм дитщ и куэщ1ым.
Мамырыгъэр щрет тепщэу,
Дыщихъумэу дэ гухэщ1ым.
^ Гъубж Мухьэдин
Сыт хуэдэ гупсысэ нэхъыщхьэ усэ фыкъызэджахэм хэлъ? (Ущалъхуа, укъыщыхъуа, узыщыпсэу Хэкум хуэдэ зыри щы1экъым)
Егъэджак1уэ. Нэхъыжьхэм къытхуагъэна ф1ыгъуэ мылъытэхэм щыщщ псалъэжьхэр. Лъэпкъым и гупсысэр, и дуней еплъык1эр, и акъылыр на1уэу къыхощ псалъэжьхэм. Псалъэжьхэр 1уэхугъуэ куэдым епхами, жып1э хъунущ, абыхэм я къалэн нэхъыщхьэр гъэсэныгъэрауэ.
Ди Хэкум, Лъахэм теухуа псалъэжьхэр дигу къэдвгъэк1ыжыт.
^

Хэкумрэ лъахэмрэ теухуахэр псалъэжьхэр

«Хэти езым и Хэкур ф1ыуэ елъагъуж».
«Хэкум игъэгушхуэр хахуэ мэхъу». (Мы псалъэжьым и псалъэхэр зыблэгъэувык1ын: Хахуэ, Хэкум, мэхъу, игъэгушхуэр)
«Хэкум емык1у къылъысмэ, псэемыблэжу къыщыж».
«Хэку зимы1эм псори щ1ы1э къыщохъу.»
«Хэкужьыхьэ лъэщщ».
«Хамэ Хэку сыщытхъэ нэхърэ си Хэкужь сыщыл1э».
«Хэкум емык1у къылъысмэ, ущымысу тэдж».
«Хэкур анэм хуэдэщ» (Мы псалъэжьым и мыхьэнэр дауэ къывгуры1уэрэ?)
Iэрыщ1 сурэтхэм тегъэпсэлъыхьын.
Яджар къызщ1экъуэжын.
Хэт сымэ нобэ зи гугъу тщ1а усак1уэхэр?
Сыт хуэдэ усэхэр дигу къэдгъэк1ыжа?
Вывод:
Сыт нобэ щ1эуэ къэтщ1ар? (Хэкур, ц1ыхухэр хъумэн зэрыхуейр)
Фэ сыт Хэкум иджыпсту хуэфщ1эфынур? (Ф1ыуэ еджэн)
Унэ лэжьыгъэ: Б/З. Сочиненэ «Си Хэку дахэ»
ХЪУЭХЪУХЭР
1) Ди нэхъыщ1и ди нэхъыжьи я гур къабзэу, я бзэр дахэу, зэгуры1уэу, зэдэ1уэжу, гуф1э тхъэжу дызэдэпсэуну сохъуахъуэ.
2) Ди 1эр гуапэу къаубыду,
Демыблэжу ди гуащ1эм,
Гъащ1э дахэр нэхъ дахэж тщ1ыуэ,
Куэдрэ узыншэу
Дыпсэуну сохъуахъуэ!
Егъэджак1уэ. Нобэ къытхуеблэгъа, дызыгъэгушхуа ди хьэщ1э лъап1эхэм «Берычэт бесын!»
Урокыр адыгэ къафэк1э зэхуэщ1ыжын.

  • Конкурс, объявленный среди учащихся 9-11 классов, оказался разнообразен географически, участвовать в нем съехались 160 ребят, причем не только из нашей республики, но и из Карачаево-Черкесии, Адыгеи, Ставропольского края. Основная часть прошла в Национальной библиотеке имени Т. К. Мальбахова, где старшеклассники писали очное сочинение.
    «Были предложены десять ключевых слов, из которых ребята выбирали те слова, которые они могли бы обыграть, развить и изложить в своих сочинениях. Никаких ограничений не было», –  пояснил корреспонденту РИА «Кабардино-Балкария» Мурат Табишев, руководитель ассоциации преподавателей черкесского языка и литературы имени Кази Атажукина.
    Он добавил, что конкурс получился интернациональным, участие в нем приняли и представители других национальностей, изучающих адыгэбзэ.
    За каждое место ребята получат денежные призы, а те счастливчики, кто получил первое место в любой из четырех номинаций, решением ассоциации преподавателей черкесского языка и литературы будут получать стипендию имени Кази  Атажукина в течение всего года. Помимо этого любой участник конкурса, при условии поступления на факультет черкесского языка, в течение двух лет будет получать вышеназванную стипендию.
    «Объявление конкурса вызвано желанием стимулировать интерес к изучению своего языка среди подрастающего поколения. Сочинения были оригинальны каждое по-своему, умение изъяснять художественно оформленную мысль среди молодых людей радует, и если среди конкурсантов найдутся желающие поступить на факультет черкесского языка, наша миссия будет выполнена. Во время конкурса о таком желании заявили уже семь человек», – сказал Мурат Табишев.
    Ассоциация имени Кази Атажукина действует уже на протяжении двух лет, выявляя талантливых подростков и поддерживая интерес к изучению родного языка.
    © РИА «Кабардино-Балкария», 2014

  • ? Download: Сочинение на кабардинском языке бжьыхьэ
    Кабардинскому и всему адыгскому речевому этикету не свойственны в ситуации обращения речевые этикетные формулы, широко употребляющиеся в русском: Товарищ! Красивая и достойная смерть должна быть венцом красивой и достойной жизни человека, ведающего Хабзэ. На улицах журчат ручейки. Будь ты мужчина или женщина, цени честь и оберегай её.
    Заутэжмэ йошхыдэ Къабзэлъабзауэ егъасэ. Абы хуэбгъазэ хъун уи щIыб?! Ин къэхъуахэр ирегъашэ Гуащэ щауи ахэм хэтщ. Если возникает вопрос, который требует принципиального выбора, следует исходить из того, нарушается ли Хабзэ.
    Кабардинский язык – Язык имеет 48 согласных фонем, 23 из которых являются фрикативными. Достойная смерть может возвысить дух потомков, сделав их жизнь наполненной смыслом и радостью.
    Зи л1ыгъэрэ хахуагъэк1эрэ,1ущагърэ акъылк1э , ц1ыхугъэрэ нэмыск1э ди лъэпкъыр зыгъэбжьыф1эу л1эщ1ыгъуэ куэдым къак1уэц1рык1а ди лъэпкъым нобэми и мащ1экъым адыгэхэм и пщ1эр лъагэу зы1эта хэкул1хэр. «Ди лъэпкъым и л1ыхъужь» яхужып1э хъунущ апхуэдэхэм. Апхуэдэщ — Идар Темрыкъуэ. Темрыкъуэ лэжьыгъэшхуэ ищ1ащ, тхыдэми литературэми увып1э ин щеубыд. Ауэ къэбэрдеипщхэм яхэтащ ар къэзымылъытэ, абы пэщ1эувэ. Темрыкъуэ хущ1экъурт Кавказ Ищхъэрэм щы1эщ1элъ хэкум абы и купщ1эм хуэфэщэн пщ1эрэ увып1эрэ Къэбэрдей псом зэкъуэту щи1ыгьыным. Абы и хэк1ып1эт Къэбэрдейм къэралыгъуэ унафэр зы пщышхуэм щы1эщ1элъыныр. Апхуэдэ зы къэралыгъуэ лъэщ къызэгъэпэщыныр Темрыкъуэ и мурад нэхъ ин дыдэт. Ар къехъул1эн папщ1э Урысейм и политикэр къигъэсэбэпурэ, Темрыкъуэ Кавказ Ищхъэрэм лъэщ щыхъуным, урысхэм я ипщэ – къуэк1ып1э къэрал гъунапкъэхэр гъэбыдэным гулъытэ нэхъыбэ щыхуащ1ырт. Мы къэдгъэлъэгъуахэр щыхьэт тохъуэ Темрыкъуэ и пхъур урысей пащтыхьым щритым, и мурадам щыщ зы 1уэхугъуэр — Къэбэрдейм зы пщыгъуэ унафэр щыгъэувыныр быдэу игу зэрилъар. Адэк1э Къэбэрдейм щек1уэк1а 1уэхухэм къызэригъэлъагъуэмк1э, Темрыкъуэ къехъул1ащ пщы нэхъыщхьэм и унафэр нэхъри игъэбыдэныр. Урыс къэралыр зыдигъэ1эпыкъуурэ, къэбэрдей пщыжь-уэркъыжьхэм я нэхъыбэр и унафэм къригъэдэ1уащ. Къанэ щ1агъуэ щымы1эу жы1эда1уэ къищ1ащ, ик1и псоми абы и унафэр ягъэзащ1э хъуащ. Иван Дашковрэ Матвей Ржевскэмрэ дзэхэр я гъусэу Къэбэрдейм къак1уэхэри шэрджэс щ1ып1эхэр, Пщы1эпщокъуэрэ и къуэшхэмрэ я къуажэ 1эджэ, гъэр куэд яубыдащ. Темрыкъуэ я пашэу абы и телъхьэхэри хэтащ а зауэм. Темрыкъуэ зэрыл1ык1ари и у1эгъэжьыр къэхъеижынырщ. Ц1ыхум хэлъын хуей хьэлыф1у щы1эр хэлъауэ собж абы.
    Сказки на кабардинском языке

  • Гъыщ Хьамед я 6-рэ  классым ис еджак1у
    2012-рэ илъ.
    ТЕМЭР: «ТХЫЛЪЭУ СЫЗЭДЖАГЪЭМ СИШIОШЪ КЪЕСЭIУАЛIЭ».
    Сэ бэ мыш1эу  «Адыгэ пшысэхэр» зыфи1орэ тхылъым седжагъ. Ар лъэшэу сыгу рихьыгъ. Пшысэхэр – адыгэ 1оры1уатэмэ ащыщых. Ижъык1э къежьагъэу  щытых. Ахэр жэ дэхьэ-дэк1хэу, зым зым фи1отэжьхэзэ джырэ лъэхъан къынэсыгъэх. Сиц1ык1угъом щегъэжьагъэу пшысэмэ сафэщагъ. Джыри еджак1э сыфмыш1эзэ мыхэмэ бэрэ сянэжъ къысфяджэщтыгъэ. Ау джы сэр-сэрэу зэк1эми сяджагъ. Анахьэу пшысэхэр сыгу зэк1ырихьыхэрэр к1эух дэгъу зэря1эр ары. Мыхэмэ сыдигъуи ш1ур ем тек1о.
    Анахь сш1огъэш1эгъонэу пчъагъэрэ к1эсыджык1ыжьыгъэр «Гъулацый» зыфи1орэ пшысэр ары. Мыщ ч1ып1эшхо щызыубытырэр герой шъхьа1эу хэтыр ары. Ар Гъулацый. Гъулацый ц1ык1у, зэк1эми анахьык1, зэк1эмэ атек1онэу къарыу и1эп, ау акъыл чан и1, ы1орэр илэгъумэ арегъаш1э, ыш1эрэм тырегъахьэх, тхьагъэпц1ы, сыд фэдэрэ къин ыпэк1э къик1ыгъэми ш1эхэу хэк1ып1э къыфегъоты, къарыук1э зыфыримыкъурэм тхьагъэпц1ыгъэк1э дэзек1о. мыр зыфэдэр зэк1э и1к1э-ш1ык1эхэм ахэтэлъагъо: ар к1элэц1ык1ухэм ягъусэу мэзым зыхэгъощыхьэм, чэщыр щырахынэу гъолъып1э къафигъотын ылъэк1ыгъ, ащ нэгъуч1ыцэ ныом иунэ к1элэц1ык1ухэр тххьагъэпц1ыгъэк1э къырищыжьынхэ ылъэк1ыгъ, ежьыри тхьагъэпц1ыгъэк1э къы1эк1эк1ыжьи мылъкоу и1эри къыз1эк1игъэхьан ылъэк1ыгъ, нэгъуч1ыцэми ифэшъуашэ ригъэгъотыгъ. Адрэ пшысэмэ афэдэу мыщи ш1ур ем щытек1о. Сэ пшысэхэр лъэшэу сыгу рехьых, сяджэ зэпытыгъэк1и сязэщыщтэп.

  • 21.02.2015
    Для тех, кто впервые знакомится с деятельностью Русфонда
    Русфонд (Российский фонд помощи) создан осенью 1996 года для помощи авторам отчаянных писем в газету «Коммерсантъ». Проверив письма, мы размещаем их в газетах «Коммерсантъ» (Москва), в газетах «Ставропольская правда», «Ставропольский бизнес», на сайтах rusfond.ru, livejournal.com, «Эхо Москвы», Здоровье@mail.ru, в эфире «Первого канала», на телеканалах ГТРК «Ставрополье», «СТВ», а также в 51 печатном, телевизионном и интернет-СМИ в различных регионах РФ.
    Решив помочь, вы получаете у нас реквизиты фонда и дальше действуете сами либо отправляете пожертвования через систему электронных платежей. Возможны переводы с кредитных карт, электронной наличностью и SMS-сообщением, в том числе из-за рубежа (подробности на rusfond.ru). Мы просто помогаем вам помогать. Читателям и телезрителям затея понравилась: всего собрано $183,5 млн. В 2015 г. – 114 864 354 руб.
    Мы организуем и акции помощи в дни национальных катастроф. Фонд – лауреат национальной премии «Серебряный лучник». Президент Русфонда – Лев Амбиндер, лауреат премии «Медиа-менеджер России» 2014 года в номинации «За социальную ответственность медиа-бизнеса».
    Реквизиты: 
    Благотворительный фонд «РУСФОНД», ИНН 7743089883, КПП 774301001, р/с 40703810700001449489 в ЗАО «Райффайзенбанк» г. Москва, к/с 30101810200000000700, БИК 044525700.
    Назначение платежа: Пожертвование на лечение (фамилия и имя ребенка). НДС не облагается.
    Адрес фонда: 125252, г. Москва, а/я 50; rusfond.ru; e-mail: rusfond@kommersant.ru.
    Телефоны: в Москве 8-800-250-75-25 (звонок бесплатный, благотворительная линия МТС), факс 8-(495)- 926-35-63.


    Русфонд в Ставропольском крае: 8-928-328-02-09, rusfond26@mail.rusk-news@mail.ru бюро Русфонда в Cтавропольском крае.
    21.02.2015
    Русфонд: Как помочь ребенку
    Основные способы перевода пожертвований в Русфонд
    1.Через банк
    Прийти с реквизитами фонда (см. ниже) в любой банк и сделать перевод. Внимание: Сбербанк не облагает переводы в Русфонд комиссией. В строчке «назначение платежа» обязательно укажите, какому ребенку конкретно вы хотите помочь (Например: Пожертвование на лечение Имя Фамилия (ребенка в данной публикации СМИ). НДС не облагается).
    2. Через терминал QIWI (КИВИ)
    Выберите кнопку «Оплата услуг», затем «Другие», затем кнопку «Благотворительность» и Русфонд («Российский фонд помощи»). Введите свой номер телефона и внесите пожертвование. Внимание: эта помощь безадресная. Если вы хотите, чтобы пожертвование поступило именно детям из Ставропольского края или конкретному ребенку, то после перевода сообщите его имя и фамилию нам по телефону: +7 (928) 328-02-09.
    3. Через банковскую карту
    Зайдите на страничку Русфонд в Ставропольском крае http://rusfond.ru/stavropol, выберите раздел «Как помочь» и отправьте деньги с банковской карты Visa или MasterCard.
    4. Другие способы
    На сайте rusfond.ru вы найдете и другие способы перечисления пожертвования и сможете выбрать для себя наиболее удобный. Например, получить и распечатать счет для оплаты в любом салоне связи «Евросеть», «Связной», МТС, «МобилЭлемент», «АльтТелеком», оплатить через кошелек Rbk Money, Webmoney, через систему Яндекс.Деньги, «Contact» и «Лидер», получить квитанцию для перечисления через Почту России.
    21.02.2015
    Оправдание добра: Улыбка ребенка объединяет миллионы людей
    Дорогие друзья! SK-NEWS.RU поддерживает благотворительный проект Русфонда, стартовавший в Ставропольском крае. Эта страница будет выходить регулярно с письмами попавших в беду людей. Им нужна помощь, у них тяжелобольные дети и нечем платить за спасение. Вообще-то эта страница для всех: для отчаявшихся людей и для людей сострадательных, способных помочь.
    17.09.2014
    Пять социальных проектов незрячего, но смотрящего далеко вперед Алексея Фитисова
    Алексей Фитисов помогает людям с ограниченными возможностями здоровья найти себя в жизни. Несмотря на то, что сам является инвалидом по зрению I группы, ведёт весьма активный образ жизни.

  • КъБР-м и Лъэпкъ му­зейм шыщхьэуIум и 31-м къыщызэIуахащ «2016 гъэм и бжьыхьэ» отчёт гъэлъэгъуэныгъэмрэ музейм и фондым къыхаха «Республикэм и саугъэтхэр» выставкэмрэ. Ахэр ирагъэхьэлIащ Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 459-рэ, республикэм и Къэралы­гъуэм и махуэр илъэс 95-рэ щрикъум. Зэхыхьэр иригъэкIуэкIащ КъБР-м и Лъэпкъ музейм и унафэщI Накуэ Феликс.
    — Хабзэ дахэ хъуауэ, ­республикэм и Къэралы­гъуэм и махуэм ирихьэ­лIэу художественнэ гъэ­лъэгъуэ­ныгъэ щхьэпэхэр къы­­зэ­рызэIуахыр гуапэщ. Къэ­бэрдей-Балъкъэрым и ­цIы­ху­хэм сынывохъуэхъу узын­ша­гъэрэ мамырыгъэ­рэ фы­щымыщIэну, ди щIыналъэр ефIэкIуэну, зиу­жьыну. СурэтыщIхэм ехъу­лIэ­ныгъэрэ дэрэжэгъуэрэ Тхьэм къывит, — жиIащ ­КъБР-м и Правительствэм  и Уна­фэ­щIым и къуэдзэ     Би­токъу Владимир гъэ­­-лъэ­гъуэ­ныгъэр къыщы­зэ­Iуихым.
    КъБР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Темыркъан Геннадий къы­зэхуэсахэм махуэшхуэмкIэ ехъуэхъуащ икIи и псалъэм къыхигъэщащ гъэ къэс къы­зэрагъэпэщ мы гъэ­лъэгъуэныгъэхэм мы­хьэ­нэшхуэ зэраIэр, выставкэм сурэтыщI Iэзэу 73-м я жи­вопись лэжьыгъэ телъы­джэу 100-м нэблагъэ къызэ­ры­зэщIиубыдэр, республикэм исхэми гъуазджэм и цIы­ху­хэми ахэр гъэщIэгъуэн зэ­ращыхъунур.
    УФ-м и цIыхубэ сурэтыщI, КъБР-м и Къэрал саугъэ­тым и лауреат, Красноярск ксилографиемкIэ и студи­ер къызэзыгъэпэща икIи абы и унафэщI Пащты Герман жиIащ ягъэлъагъуэ сурэтхэм езыр фIыуэ зэрыщы­гъуазэр, тхыдэр къызыхэщ дахагъэм щIэблэр щIэ­пIы­кIын зэрыхуейр.
    КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин къыхигъэщащ Республикэм и махуэшхуэхэм ирихьэлIэу ди щIыналъэм и щIыуэпсым и къулеягъым­рэ и дахагъымрэ къызэрыщ сурэт телъыджэхэр утыку къызэрырахьар.
    — Ди сурэтыщIхэм къагъэщI дахагъэм цIыхупсэр зэригъэгуфIэм, дэрэжэ­гъуэ ин зэрыратым фIыуэ сыщыгъуазэщ, — жиIащ министрым. — Дахагъэр куууэ зыхэзыщIэ сурэтыщIхэмкIэ ди республикэр зэрыкъулейм дегъэгуфIэри, узыншагъэ, ехъулIэныгъэ яIэну сохъуэхъу.
    КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, Тхыдэ, щэнхабзэ фэеплъ­хэр хъумэнымкIэ урысей­-псо зэгухьэныгъэм УФ-м щиIэ щIыналъэ къудамэм (ВООПИК) и унафэщI Со­заев Ахъмэт УФ-м и ­Су­рэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм хэт скульптор ТхьэкIумашэ Михаил иритащ я Iуэху­щIапIэм къыбгъэдэкI ме­далыр. ТхьэкIумашэм къы­хигъэщащ узыгъэгуп­сысэ сурэт щIэщыгъуэ ­куэд мы гъэ­лъэгъуэныгъэм зэ­ры­ха­гъэ­хьар.
    Республикэм и махуэш­хуэхэм ирихьэлIэу ди щIыналъэм и щIыуэпсым и къулеягъымрэ и дахагъымрэ къищу утыку кърахьа сурэт телъыджэхэр зымылъэ­гъуахэм куэд яфIокIуэд. Лэ­жьы­гъэхэр зи Iэдакъэ къы­щIэкIахэм къагъэлъэгъуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэухэмрэ и щIы­уэп­сым­рэ хуаIэ лъагъуныгъэ иныр. А сурэтхэр щыхьэт тохъуэ республикэм и щIыуэ­псыр гъэм и сыт хуэдэ зэманми, махуэми, жэщми зэрыдахэм. Псом хуэмыдэу художникхэм къагъэлъэ­гъуащ бжьыхьэ дыщафэм  и курыхыр зыпэпщI хъун зэрыщымыIэр. А дахагъэ­хэр зылъагъухэр фIым, дахагъэм, гуапагъэм хуа­гъэуш.
    Сурэтхэм къадэкIуэу мы гъэлъэгъуэныгъэм увы­пIэфI щаубыдащ скульптурэхэм, декоративно-­прикладной гъуазджэм и ­Iэп­щIэлъапщIэхэм я Iэдакъэ къыщIэкIа, лъэпкъым ­къы­­дэгъуэгурыкIуэ щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэм. Ар ады­гэ­хэм зэрахьэу щыта Iэщэ-фащэхэрщ, дыжьын бгырыпххэрщ, бгъэIулъ­хэрщ, къагъэсэбэпа нэ­гъуэщI хьэпшыпхэрщ, арджэнхэрщ. Дыщэ IуданэкIэ хэдыкIа, дыщэидэ щIа къэлътмакъхэм, хъыджэбз хьэпшыпхэм къыпхузэIуах лъэпкъым къыдэгъуэгу­ры­кIуэ тхыпхъэхэм я дахагъэр. Апхуэдэхэщ Дубовик В., Мэстафэ Вячеслав, Юз­башевхэ Гаджи-Абакаррэ ­Мурадрэ, Галинский Яромир сымэ я лэжьыгъэхэр. Абыхэм къыхощ адыгэм и блэкIар, и тхыдэ гъуэ­-гуанэр, и щэнхабзэ, гъуазджэ хъугъуэфIыгъуэр.
    КъБР-м и СурэтыщIхэм я лэжьыгъэхэм и отчёт гъэ­лъэгъуэныгъэм халъхьащ Пащты зэадэзэкъуэхэу Германрэ Пащты-Хъан Алимрэ, Бгъэжьнокъуэ Заурбэч, Тхьэзэплъыж Руслан, Индрис зэадэзэкъуэхэу Залымхъанрэ Темботрэ, Темыр­къан Геннадий, Шэшэн Юрий, Жылэ зэадэзэкъуэ­хэу Анатолэрэ Къанте­мыррэ, Атэбий Хьэлимэ, ­Зэхъуэхъу Валерий, Конин Анатолий, Кочергин Вла­димир, Хэжь Алик, Аккизовэ Сиярэ, Ащхъуэт Михаил сымэ, нэгъуэщIхэми шэрджэс зауэлIхэм, адыгэ ­пща­щэхэм, нарт эпосым къыхэщ  лIыхъужьхэм, Iуащ­хьэмахуэ траухуа сурэтхэр, Мэзло Руслан, Мэкъуауэ-ТекIуий Динэ сымэ я арджэнхэр. Выставкэм и ку­рыкупсэм щагъэуващ рес­публикэм и сурэтыщIхэм гипскIэ ящIа скульптурэхэр. Апхуэдэхэщ ЛIуп Хьэсэн и «Бгырыс», ТхьэкIумашэ ­Михаил и «Короев Темыр­къан и сурэтыр», Катони Станислав и «Олимп чем­пион цIэрыIуэ Къардэн ­Мурат и сурэтыр», ТхьэкIумашэхэ Михаилрэ Зауррэ, ­ Пак Гали­нэ, Шэрджэс ТIэ­хьир, Гъу­кIапщэ Арсен сы­мэ, нэ­гъуэщI­хэми я лэжьыгъэхэр.
    Гуапэщ Сирием къиIэп­хъукIыжа ди лъэпкъэгъу зыбжанэм я лэжьыгъэ­хэри мы гъэлъэгъуэныгъэм утыку къызэрыщрахьар. Къы­зэхуэсахэм ягу дыхьащ Шаркас-Ачмыжь Мухъусин пхъэм къыхищIыкIа и скуль­птурэхэр, Хьэткъуэ-Исмэ­хьил Марианнэ и блын алэрыбгъухэр, Соснакъ Му­хьэмэд адыгэ цIыхухъу, цIыхубз фащэхэр зэрагъэдахэ и хьэпшыпхэр.
    «Къэбэрдей-Балъкъэ­рым­ и саугъэтхэр» гъэлъэгъуэ­ныгъэм хыхьэу музейм и пэш щхьэхуэм утыку къыщ­рахьащ республикэм и хьэ­щIэхэм, политикэ лэ­жьа­кIуэхэм къабгъэдэкIа, фэ­еплъ саугъэт хъуа гъуазджэм и хьэпшыпхэр.
    Выставкэхэм зрагъэ­хьэ­лIащ республикэм и су­рэтыщIхэм, гъуазджэр фIы­уэ зылъагъухэм, къалэм и хьэщIэхэм. Гъэлъэгъуэныгъэхэр фокIадэм и кIэух пщIондэ екIуэкIынущ.
    ТЕКIУЖЬ  Заретэ.
    Сурэтхэр  Къарей  Элинэ трихащ.

  • Стрикачэу Аид  я 6-рэ А классым ис еджак1у
    2014-рэ илъ.
    Сочинение ц1ыфэу щысэ къысфэхъурэр.
    Сабыир иц1ык1угъом щегъэжьагъэу нахьыжьмэ ак1ырэплъы, нахьыжъхэр ищысэтехып1эх. Ц1ыфэу щысэ сфэхъугъэмэ ащыщ адыгэ тхэк1ошхоу К1эрэщэ Тембот. Ащ ытхыгъэ произведениехэр адыгэ прозэм лъапсэ фэхъугъэх. Ащ ирассказхэм, иповестхэм, ироманхэм ц1ыф жъугъэхэр яджэх. Ахэмэ ащыщхэр бзэ зэфэшъхьафхэмк1э – урысыбзэк1э, чехыбзэк1э, тыркубзэк1э къыдэк1ыгъэх. Ижъык1э къыщегъэжьагъэу адыгэхэм къарык1уагъэр, шъхьафитныгъэ банэу лэжьак1охэм аш1ыщтыгъэр ипроизведениехэу «Шыу закъу», «Шапсыгъэ пшъашъ», «Абдзэхэ шэк1ожъыр», «Хьаджырэт» зыфи1охэрэм ык1и нэмык1хэм уз1эпащэу, гъэш1эгъонэу К1эрэщэ Тембот къащигъэлъэгъуагъ. Ащ ытхыгъэмэ литературэм иурокхэм нэ1уасэ тащыфэхъу, игеройхэр тищысэ техып1эх. Писателым ирассказхэм, иповестхэм сяджэнэу сик1ас.
    Сэри ащ  иповестэу «Шапсыгъэ пшъашъ» зыфи1орэм игерой шхьа1эу, хэтрэ пшъашъи зыфэдэнэу фаеу, Гулэз сищысэтехып1. Гулэз – 1уш, губзыгъ, гулъытэ чан и1.  Ащ   иш1уагъэрэ изэхэш1ык1ырэк1э чылэм дэс пшъашъэмэ къахэщыщтыгъэ. Ыц1э зэрэ1ущтыгъэр дэн-бзэн 1эпэ1эсагъэу хэлъыгъэхэр ары. Идэхагъэк1э пшъашъэмэ къызэрахэщыщтыгъэм фэдэу, шъуашэу ы1апэ къык1эк1ырэри ц1ыфмэ аш1эжьэу гъуащэщтыгъэп. Пшъашъэм ыц1э дэгъугъэк1э зы1угъэ уж, ащ ыдыгъэ щыгъыныр  зыщыгъымк1э ц1ыфыгъэ нэшанэу алъытэу, щытхъу шъуашэу зыфалъэгъужьэу хъугъэ. Гулэз къызэрэхъухьэгъэ унагъор мэкъумэщыш1э унэгъуагъ, фэш1ыгъэк1э алъытэрэ унагъомэ ащыщыгъ. Анахьэу Гулэз къэзгъэдахэщтыгъэр иакъыл ичаныгъэрэ ишэныш1уагъэрэ иш1ык1э дахэ аголъыжьэу зэрэщытыгъэр ары. Ащ и1ушыгъэ зэк1эми къахэщыщтыгъэ: и1ок1э-ш1ык1эхэм,  изек1уак1эхэм, джэгум Хьатх Мыхьамэт джэуапэу щыритыгъэм.
    Мы повестым игерой шъхьа1эу Гулэз сыгу ч1ып1эшхо щеубыты, лъэшэу сыгу рехьы, ар сищысэтехып1, ащ фэдэ сыхъунэу сыфай.  Мыщ  иобраз, тэ ныбжьык1эхэм, 1эдэб тхэлъыным, ц1ыфыгъэм, шъхьэк1эфэныгъэм, 1ушыгъэм тафегъасэ.

  • Гъыщ Казбек я 11-рэ В классым ис еджак1у.
    2012-рэ илъ.
    Адыгэ хьак1эщыр.
    «ХьакIэ»  мы гущыIэр адыгабзэм къызхэхьагъэр адыгэ лъэпкъым, адыгэ цIыфмэ азфагу зэфыщытыкIэ гъэнэфагъэхэр илъы зыхъугъэм щегъэжьагъэн фае. Адыгэ лъэпкъыр анахь лъэпкъыжъэу Кавказым исмэ ащыщ. Арэу зыхъукIэ, мы гущыIэм ыныбжь илъэс мин пчъагъэкIэ плъытэн  плъэкIынэу къысщэхъу.
    Унагъор адыгэмкIэ осэнчъэу щытыгъ. Ащ ис цIыфмэ азыфагуи хэбзэ гъэнэфагъэхэр илъыгъ. А пстэуми япхыгъэу адыгэм ипсэукIэ, ищагу ыгъэпсыщтыгъэ. Псэуалъэу ышIыщтыгъэхэр, непэ тлъэгъурэ мыжъо, чырбыщым ахэмышIыкIыгъагъэми, лъэхъанэу зыщишIырэм елъытыгъу, псэуалъэ пэпчъ чIыпIэ гъэнэфагъэ щагум щаубытыщтыгъэ.
    Амал горэ зиIэу, зышъхьэ зылъытэу, уасэ зыфэзышIыжьырэ адыгэ пэпчъ ищагу хьакIэщ дэтыгъ. Ащ ипчъэ хэт фэдэрэ хьакIэмк1и зэIухыгъагъ.
    ХакIэщыр апэу узIуорэ псэолъагъ. Къэлапчъэм пэмычыжьэу агъэуцущтыгъ. ХьакIэщ пчъэIум Iудзыгъэу шышIоIу агъэуцущтыгъ. Ар мыгъум дэдэу ыкIи мыпсыгъо дэдэу чъыгыпкъэу, къутэмабэ щызэбгырыкIэу къыхахыщтыгъ. Пытэу чIыгум хатIэщтыгъ. ШхомлакIэр шIохадзэмэ къышIомызынэу къутамэхэр пахыкIыщтыгъ. ШышIоIум ыщэчын фэягъэ шы хьэкъу-жъокъу зытIущым акIуач1э.
    Джы хьак1эщ унэм тихьан. Унэ кIоцIыр хъоо-пщаоу, гуIэтыпIэу агъэпсыщтыгъэ. ХьакIэмэ апай гъолъыпIэ зытIу итэу, тIысыпIэхэри хьакIэщым рагъэуцощтыгъ. ГъолъыпIэм ышъхьагъ алырэгъу зиIэм пилъэщтыгъ. ащ ыкIыIукIэ  лъытэныгъэ ин зыфашIырэ хъулъфыгъэу унагъом исыгъэм иIэшэ-шъуашэ палъэщтыгъ.
    Унагъом иблагъэми, иIахьылми е зыпарк1и фыщымытми зэригъэлъэгъунхэу, зыщигъэпсэфынэу къахахьэрэр ары адыгэхэр хьакIэкIэ заджэщтыгъэхэр.
    ХьакIэ къызфэкIогъэ унагъор илыягъэу гумэкIыщтыгъ. ХьакIэм гъогууанэ къыкIугъэу, пшъыгъэу щытмэ, бэ тырамыгъашIэу гъомылэ хьазырэу яIэм щыщ фырахьэщтыгъ, хагъаIэщтыгъ. Адыгэ бзылъфыгъэ Iушэу, унэгъо тэрэз щапIугъэм гъэтIылъыгъэ IэпэчIэгъанэ имыIэу хъущтыгъэп. Ар къеушыхьаты мы гущыIэжъ дахэм: «ХьакIэ къэкIощт Iори гъэтIылъ, бэрэ щылъыгъ пIоу умышхыжь». ХьакIэм гъомылэм ишIу фызэблахыщтыгъ. ХьакIэр щысын хьак1эмэ, е псынкIэу тэджыжьынэу щытмэ кIэпщыр пчъаблэм зэрэпилъагъэмкIэ къашIэщтыгъэ.
    ХакIэм гухэлъэу иIэмкIи, зыщежьэжьыщтымкIи бысымыр еупчIыщтыгъэп, хэбзагъэп. Ежь хьак1эм къы1омэ арыгъэ зиш1эщтыгъэр.
    ХьакIэр щысын хьакIэмэ иши чIыпIэ къыфагъотыщтыгъэ, агъашхэщтыгъ, бэрэ щымысыщтымэ шышIоIум дэжь щагъашхэщтыгъ.
    ХьакIэщыр, ныбжьыкIэхэр пIугъэн гъэсэгъэнхэмкIи, чIыпIэшIоу щытыгъ. ХьакIэр зэрагъэлъэгъунэу, рамгъэзэщынэу чылэм лIышIоу дэсмэ бысымым макъэ аригъэIущтыгъ къакIощтыгъэх. НыбжьыкIэу ащ къекIуалIэщтыгъэри
    мэкIагъэп.
    ХьакIэми, ар лIы цIэрыIоу лIы шъыпкъэу щытыгъэмэ, хэгъырэйхэми къэбар гъэшIэгъонэу, акъыл зыхэпхынэу къаIотэн алъэкIыщтыгъэр бэ.
    ХьакIэщым унагъом ис хъулъфыгъэу жъы хъугъэу, зишыуанэ зэтезымыхыщтыгъэу, зилIыгъэ чIып1абэмэ ащызыушэтыгъэмкIи, зэщтегъэупIэ дэгъоу щытыгъ. Пчыхьэрэ  ащ фэдэ лIым дэжь ежь фэдэуи нахь ныбжьыкIэхэуи чылэм адэсхэр къакIощтыгъэх, якIэлэгъум алъэгъугъэхэмрэ, къяхъулIагъэхэмрэ агу къагъэкIыжьыщтыгъэх. Ащ фэдэ къэбархэр, ныбжьыкIэхэр пIугъэнымкIэ, яшIэныгъэ, ягулъытэ нахь куу хъун, зиушъомбгъунымкIэ уасэ зимыIэ амалэу щытыгъ. ХьакIэщыр ныбжьыкIэхэмкIэ ублэпIэ еджапIэу щытыгъэу пIон плъэкIыщт.

  • Конкурс, объявленный среди учащихся 9-11 классов, оказался разнообразен географически, участвовать в нем съехались 160 ребят, причем не только из нашей республики, но и из Карачаево-Черкесии, Адыгеи, Ставропольского края. Основная часть прошла в Национальной библиотеке имени Т. К. Мальбахова, где старшеклассники писали очное сочинение.
    «Были предложены десять ключевых слов, из которых ребята выбирали те слова, которые они могли бы обыграть, развить и изложить в своих сочинениях. Никаких ограничений не было», –  пояснил корреспонденту РИА «Кабардино-Балкария» Мурат Табишев, руководитель ассоциации преподавателей черкесского языка и литературы имени Кази Атажукина.
    Он добавил, что конкурс получился интернациональным, участие в нем приняли и представители других национальностей, изучающих кабардинский язык.
    За каждое место ребята получат денежные призы, а те счастливчики, кто получил первое место в любой из четырех номинаций, решением ассоциации преподавателей черкесского языка и литературы будут получать стипендию имени Кази  Атажукина в течение всего года. Помимо этого любой участник конкурса, при условии поступления на факультет кабардинского или черкесского языка, в течение двух лет будет получать вышеназванную стипендию.
    «Объявление конкурса вызвано желанием вызвать интерес к изучению своего языка среди подрастающего поколения. Сочинения были оригинальны каждое по-своему, умение изъяснять художественно оформленную мысль среди молодых людей радует, и если среди конкурсантов найдутся желающие поступить на факультет кабардинского или черкесского языка, наша миссия будет выполнена. Во время конкурса о таком желании заявили уже семь человек», – сказал Мурат Табишев.
    Ассоциация имени Кази Атажукина действует уже на протяжении двух лет, выявляя талантливых подростков и поддерживая интерес к изучению родного языка.
    © РИА «Кабардино-Балкария», 2014

  • Си лъахэ.
    1уащхьэмахуэ жьэк1эху хъужу
    Кавказ къуршым къыщхьэщытщ
    И дахагъэм уемыплъыфу
    Жьыр къыппеубыд.
    Дунейм теткъым зы щ1ыналъи
    Къэбэрдейм къыпэувын!
    И дахагък1и и къабзагък1и
    Абы къытек1уэн.
    Жьыр щыкъабзэщ, псыр щыхъущхъуэщ
    Ар бгы лъапэхэм къыщ1ож.
    Езыр мэзым щ1игъэнащи
    Жыг абрагъуэхэр къыщок1.
    Удз гъэгъау абы къыщык1ым
    Щ1эи гъуни имы1эж.
    Сэ усак1уэу сыщытамэ
    Уэрэд 1эджи пхуэзусынт
    Сыщалъхуа сэ си щ1ыналъэр
    Семызэшуи згъэбжьыф1энт.
    Си адэ.
    Щ1алэ дахэу, псыгъуэ к1ыхьу
    Дэ ди адэр щытыгъащ.
    Хъыджэбз дахэу къуажэм дэсым
    Я хъуэпсап1эу къек1уэк1ащ.
    Уэрэдыжьхэр дахэу жи1эт
    Гушы1эшхуи абы хэлът.
    1уэры1уэдзу абы ищ1эм
    Щ1эи гъуни имыгъуэтт.
    Дэ ди адэм пщ1эшхуэ хуэтщ1ыу
    Анэм псори дигъэсащ.
    Гъащ1э зи1эм – уэхъты и1эщ,
    Адэр нобэ димы1эж.
    Пщ1эи намыси къыттенэнкъым
    Здэк1уам тхьэм ар щигъэтынш.
    Дунеягъэм къэмыхъуапсэу
    Ахърэт нэхуи тхьэм кърит.
    Бын къилъхуахэр и щхьэм телъу
    Гъащ1эм ар къыщыпсэуащ.
    Къилъхуа псори и лъапсэжьым
    Дэ дыкъэк1уэжащ.
    Тхузэф1эк1ыри хуэтщ1эну
    дызэхуэсыжащ.
    Папэ ф1ыуэ удолъагъур
    Ди гум зэи уэ уимыхун.
    Хьэдырыхэ хабзэ дахи
    Тхьэм къуитыну делъэ1унщ
    Си анэ.
    Дэ ди анэр гугъу ехьами,
    Гъащ1эм гугъуу къэпсэуами
    Гушхуэ и1эу къыщ1эк1ащ.
    Зэман гугъум къэмылынджу
    Акъыл дахэ ябгъэдэлъу
    Бынибл хип1ык1ащ.
    Ину ф1ыщ1э дэ пхудощ1ыр!
    Жьыщхьэмахуи уэ утщ1ыну,
    Блыри дэ деувэл1ащ.
    Умыдзыхэ анэ дыщэ
    Псоми ф1ыуэ удолъагъу
    Уи щ1алэгъуэм гугъу уехьами
    Жьыщхьэмахуэ утщ1ыжынщ.
    Уи ныбжьэгъухэм уемыхъуапсэу
    Къэна гъащ1эр епхьэк1ынщ.
    Бын гуф1эгъуэм ухэмык1ыу
    Дэ удгъэпсэунщ…
    Адэ-анэм пщ1э яхуэтщ1ыу,
    Хабзэ тхэлъу, намыс тхэлъу,
    Зы мыхъумыщ1и къытхэмык1ыу
    Блыри дыщэу дуп1ыфащ.
    Упсэухук1э ди анэ дыщэ
    Жьыр къыщепщэр умыщ1эн.
    Лъагъуныгъэу дэ пхуди1эр
    Зэи мыужьыхын.
    Си Фаина.
    Нэ къуэлэн ц1ык1ур лыдыжу
    1упэ баринэр зэтемыхьэжым
    И гур бзэрабзэу 1ущащэм
    Ар си Фаинэщ.
    Анэгу анэпсэу гумахэ ц1ык1ум
    Ину упсалъэм гум щ1ыхьэм
    1эпэ гъур ц1ык1ухэр и1уэтым
    Ар си Фаинэщ.
    Мамэ нэщхъейуэ и гум темыхуэм
    Ф1ы лъагъуныгъэр бгъэгум имыхуэм
    Псэ хьэлэлагъэм гъунэ имы1эм
    Ар си Фаинэщ.
    Анэкъилъхухэр.
    Анэкъилъхук1э сыкъулейщи
    Сэ нэхъ мылъкуи сыхуэмей.
    Тхьэ1ухуду си дэлъхуипл1ыр
    Куэдрэ тхьэм сэ схуигъэпсэу.
    Къалъхужахэр нэхъ 1эф1ыжщи
    Ахэр сэ фэзгъэц1ыхунщ –
    Азэмэтрэ Темболэтрэ
    Ди нэхъыжьу Толэ ейщ.
    Щхьэбэринэу Альбэч ц1ык1уи
    Къык1элъык1уэ Алик ейщ.
    Астемыррэ Къантемыррэ
    Ромэ тхьэм яхуигъэпсэу.
    Ахьмэдрэ Къэплъэн ц1ык1урэ
    Ди нэхъыщ1эм, Аслъэн ейщ.
    Щ1алэ псыгъуэрэ дахащэу
    Мухьэмэди ди1эщ дэ,
    Ар унэц1эк1э нэгъуэщ1ми,
    Шыпхъу нэхъыжьым, Женэ ейщ.
    Я гуф1эгъуэм дыхэмык1ыу
    Щ1алэ ц1ык1ухэр тхьэм къигъэхъу,
    Насыпыф1э ахэр хъуауэ
    Дэ тлъагъуну дыщ1охъуэпс.
    Иджы къок1уэхэр хъыджэбзхэр –
    Лъагъуэ дахэ хеш Аринэ,
    Ислъам ц1ык1уи абы тхуеп1.
    Къык1элъык1уэр ди Маринэщ,
    Къамылыфэу хъыджэбз ек1ущ.
    Бзэ 1эф1 и1эщ ди Радимэ,
    Нэжэгужэщ Лиля ц1ык1у,
    Дакъэк1уатэмэ ди Бэлэ
    Гушы1эшхуэ зыхэлъ ц1ыхущ.
    Ди Марьянэ сырыху ц1ык1ущи
    И дахагъым нэр щ1есык1.
    Щхьэцыгъуэшхуэр щ1ак1уэм хуэдэу
    Тхьэ1ухудщ ди Иннэ ц1ык1у.
    Къык1элъык1уэр си Фаинэщ,
    Щихум хуэдэу зэк1уж ц1ык1ущ.
    Зэшыпхъуищым ди нэхъыщ1эр
    Дыригушхуэу Асиятщ –
    И п1эщхьагък1и и мурадк1и
    Насыпыф1э тхьэм ар тхуищ1.
    Щ1эблэ къабзэхэщ согушхуэ.
    Тхьэшхуэм сэ шыкур хузощ1.
    Асият.
    Тхьэ1ухуду пщащэ дахэщ
    Намысыф1эщ Асият.
    И дахагъым нур щхьэщехыр
    И щабагъым гур дехьэхыр
    И къабзагъэм нэр ехулыр
    Нэф1эгуф1эщ Асият.
    Асият си шыпхъу нэхъыщ1эщ
    Срогушхуэ анэкъилъхум
    Емыпц1ыжу къызбгъэдэтщ.
    И нэшхуит1ыр игъэджэгуу
    Гушы1эшхуи абы хэлъщ.
    Асият сэ симы1амэ
    Си сабийр схуэмып1ыжынт
    Емызэш, къыздо1эпкъур
    Сытк1и сэ сищ1эгъэкъуэнщ
    Асият хузощ1ыр ф1ыщ1э
    Анэкъилъхук1э сехъул1ат.
    Сэ алыхьым сыхуолъэ1ур,
    Гу тыншыгъуэу къызбгъэдилъхьэр,
    Тхьэм и пащхьэ ирилъхьэж.
    Си сабийм къыхуищ1 намысыр
    Тхьэм хузигъэщ1эж.
    Лъагъуныгъэмрэ анэкъилъхухэмрэ
    Нобэ сэ си лъагъуныгъэм
    Ныкъусэныгъэ игъуэтащ.
    Нэпсыр ф1ыуэ сэ щ1эзгъэк1ри
    Къалымыпэр сэ къэсщтащ
    Анэкъилъхухэм сахуэтхэну
    Сэ сет1ысыл1ащ.
    Зэрызыхэу си нэгу щ1эк1ри
    Си гур къэплъэжащ.
    Анэкъилъхум хуэдэу 1эф1ыу
    Мы дунейм зы ц1ыху темыт
    Ахэр слъагъум гур мэпсэхур
    Гъащ1эр нэху мэхъуж.
    Фаина.
    Тхьэ1ухуду хъыджэбз дахэщ
    Мамэ жи1эр т1у имыщ1.
    Нэкъуэлэну бзэ 1эф1 ц1ык1ущи
    Щихум хуэдэу зэк1уж ц1ык1ущ.
    И щхьэцыгъуэр к1ыхьу тетщи,
    1эпэ ц1ык1ухэр псыгъуэ к1ыхьщ.
    Ланэм хуэдэу 1эпкълъэпкъ жанщи
    Гук1и ар гурыхуэ ц1ык1ущ.
    Жэщи махуи гуащэ ц1ык1ухэм
    Щыгъын дахэхэр яхуед.
    Дэрбзэрыным дихьэхамэ
    Жэщым жьыуэ пхуэмыгъуэлъ.
    Гуащэу и1эр пл1ыщ1ым носри
    Ахэр псори и пхъу ц1ык1ущ.
    Зым йошхыдэ, зым йоубзэ,
    Игъэсэну яужь итщ.
    Зым и щхьэцыр хупеупщ1ыр,
    Адрейм хуеухуэныж.
    Ф1ей зырыхъууи егъэпск1ыр,
    Я щыгъынхэр яхуежьыщ1.
    Заутэжмэ йошхыдэ
    Къабзэлъабзауэ егъасэ.
    Ин къэхъуахэр ирегъашэ
    Гуащэ щауи ахэм хэтщ.
    Анэм ищ1эу илъэгъуахэр
    Гуащэ ц1ык1ухэм бгъэделъхьэж.
    Ар еджэнк1и къимык1уэту
    Тхылъхэм ф1эф1ыуи бгъэдэсщ.
    Сурэт тхыными дехьэхыр
    Къафэн т1эк1ури ф1эф1ыпсщ.
    Нэхъ ин хъурэ щ1емыгъуэжым
    Сабий дыщэщ си Фаинэ.
    Си гъащ1э
    Жэщыр хъуамэ жейм сезэгъкъым
    Алыхьталэр си псалъэгъущ,
    Ныкъсэныгъэу сэ злэжьамк1э
    Си щхьэм сэ сыщ1оупщ1эж.
    Сэ п1эщхьагък1э насыпыншэу
    Гъащ1эм сыхалъхуат.
    Си сабийр согъэжеижри
    Нэпсыр щ1ызогъэж.
    1эф1ынагъым сыщ1эхъуэпсу
    Махуэм махуэ къелъху
    Дуней дахэм гу щысхуэну
    Зи схузэф1эмык1.
    Мы сэ сигум щыщ1э псори
    Хэт къыгуры1уэн?
    Нэжэгужэу махуэр хъуамэ
    Ц1ыхум сэ сахэтщ.
    Си гухэлъхэр къезмыгъащ1эу
    Гупсысэшхуэми сыхэтщ.
    Гъащ1э т1ыуащ1эр стехьэлъащи
    Щхьэ уз 1ейри къыхэсхащ
    А си узым и хъущхъуэгъуэр
    Алыхьталэм сыдищэхущ.
    Сыц1ыхубзу сымыщ1эжу
    Псэемыблэу сылэжьащ.
    Си 1уэху мыхъуу сыхуэныкъуэу
    Зым и ф1эщи сымыхъуа
    Се1эу, секъуу, сезэшауэ
    Гугъу ехьэныр сужэгъуащ
    Си фэм дэк1ыр сэ сощ1эжри
    Алыхьталэм сыфхуолъэ1у:
    Ц1ыхубз псори нэсыпыф1эу
    Щхьэгъусэф1 тхьэм къывипэс!
    Си сабийм сэ къэзгъэщ1ари
    Пщ1ыхьу тхьэм уимыгъэлъагъу
    Сэ нэсыпыу симы1ари
    Тхьэм уи пащхьэ кърилъхьэж.
    Гум и лъэ1у.
    Сэ сыщалъхуауэ щ1ып1э щ1эращ1эу
    Щ1ыналъэ дахэу си Къэбэрдей.
    Щ1алэ къуданхэр къыщалъхуу
    Л1ыхъужь къежьап1эу щытам
    Сыт къыщыхъуа, дау зихъуэжа?
    Бзылъхугъэ ек1ухэр лъхуэ-п1эуэ
    Щхьэгъусэ пэжхэм япэплъэу
    Жьэгу пащхьэм ису щытащ.
    Сыту зэманым зихъуэжрэ!
    Щауэ л1ыхъужьхэм я 1унк1эр
    Бзылъхугъэм къа1эщ1эфхащ.
    Ц1ыхухъу къалэнхэр фэ влэжьу
    Зарыбзылъхугъэр гум имыщ1эжу
    Къалэнк1э тхьэ фыхъуэжа?
    Адыгэ псоми сыныволъэ1у –
    Щхьэж и къэлэныр къэфщтэжи
    Лъэпкъым и напэр ефтыж.
    Ди лъэпкъым псори къехъуапсэу
    Дэ ди намысыр дывгъэ1ыгъыж.
    Сабий къуданхэр куэду къытщ1эхъуэу,
    Мы ди щ1ыналъэр дгъэбжьыф1эу
    Адыгэ хабзэр дывгъэ1ыгъыж.
    Ди Къэбэрдейри еф1ак1уэу,
    Зэманым дахэу, деф1эк1ыу
    Мы дунеишхуэм дытевгъэтыж.
    Гуныкъуэгъуэ.
    Пщыхьэщхьэр хъуамэ гум зишхыхьыжу
    Гумрэ псэмрэ ныкъуакъуэу,
    Щхьэгъубжэм сыбгъэдэмык1ыу
    Мы дуней дахэр къыстехьэлъауэ
    Машинэ блэжхэм сахэплъэу
    Гунэдж симы1эу сэ сыкъэнащ.
    Сыт щхьэусыгъуэр уэ жып1эм
    Жызо1э ар лъагъуныгъэр аращ.
    Адыгэ щ1алэу дахащэм
    Ф1ы лъагъуныгъэ хуэсщ1ащ
    1эубыдып1эншэуи сыдихьэхащ.
    Ауэ ар щауэм имыщ1э
    Пщащэм и гум щыщыщ1эр
    Жэщым и нэпсхэр щ1игъэк1ыу
    И пщ1ыхьми зэи хэмык1ыу
    Бэлыхьым сэ сыхэхуау.
    Унагъуэ зи1эм сехъуапсэу
    Си гъащ1эр сэ изохьэк1.
    Ауэ а си гум сэ щыщ1эр
    Зыми имыщ1э, ар гухэлъ щэхущ.
    Апхуэдэ гъащ1эм купщ1э имы1э
    Фхуэмыфэщэным фэ зыпывмыщ1э
    Фигумрэ фипсэмрэ зэакъылэгъуу
    Мы дунеишхуэр къывдэщ1эращ1эу
    Гъащ1эм феф1эк1ыу, фыгушхуэу
    Мы гъащ1э к1эщ1ым фэ фыдек1уэк1.
    Си сабий закъуэр мыхъуамэ
    К1ыф1ыу си гъащ1эр блэк1ынт.
    Си хъыджэбз ц1ык1ум и нэхэр лыду
    Бгъафэм щ1эмылъу нэгум щ1эмыхьэ.
    Нэщхъей сыхъуауэ гу зэрылъитэу
    Гунэдж къызиту къызобзэрабзэ
    Схузэф1эмык1ыу сыпэмылъэщу
    Си гъащ1эм 1эф1ыр къыхелъхьэ.
    Гукъеуэ псори сщыгъупщэжауэ
    1эф1ынагъ куэди си гум щыщ1ауэ
    Гъатхэ щ1эращ1эу дунейр къогъагъэ.
    Гупсысэгъуэ
    Сэ куэдрэ согупсысыр
    Гъащ1эм и купщ1эр сыт?
    Ау жэуапыншэу сыкъонэ
    Ари зи1ысыр сыт?
    Си гур нызэбгырожри
    Зэдауэу къызэхуосыж:
    – зыми ц1ыхугъэрауу же1э
    – зыми ди щ1эблэрщ жи
    – зыми 1эф1агъэрщ, гуапагъэрщ
    – зыми нэгъуэщ1хэу къелъытэ.
    Ауэ сф1ыток1уэр сэ – щ1эблэр
    Уригушхуэну, урипагэну
    Гъащ1эм тэмэму бгъэсам!
    Купщ1эшхуэ хэлъщи уи гъащ1эм
    Пщ1эншэу умыпсэуа.
    Гухэлъ щэху.
    Илъэс щэщ1ми ф1эзгъэк1ауэ,
    Гъащ1э ек1уи къэзгъэщ1ауэ
    Лъагъуныгъэм сипсыхьащ.
    Щауэ дахэ ф1ыу слъэгъуауэ
    Си гур маф1эм къресык1.
    Сэ а маф1эм сисыжынк1э
    Зэи шынагъуэ симы1а.
    Гъащ1э гугъуми сэ сеф1эк1ыу,
    Щауэ дахэр зэрыслъагъуу
    Гугъэм гъащ1э къызетыж.
    Нэ къуэлэным сыщ1эплъамэ
    Дунейм дахэу зэредзэк1.
    Сэ а щауэр зырыслъагъуу
    Гур къилъэту, псэр бзэрабзэу,
    Сы1уплъэным сыхуэпабгъэу
    Сэ си гъащ1эр изохьэк1.
    Лъагъуныгъэр сыту гуащ1э.
    Гъащ1эр ф1ык1э зэредзэк1.
    Сэ си щауэм гухэлъ къабзэ
    Мыужьыхыжу хуэзухуащ.
    Насыпыф1э сэ ар сщ1ыну
    Мурад быди сигу ислъхьащ.
    Мы дунейр гъатхэ щ1эращ1эу
    Щауэ дахэм бгъэдэслъхьащ.
    Сэ си щауэм сепц1ыжынкъым
    Насыпыф1эу, акъылыф1эу
    Сэ си гъащ1эр дэзухуэнщ.
    И щауэгъухэм я хъуэпсап1эу
    Гъащ1э ек1уи десхьэк1ынщ.
    Жэуап.
    Сэ уэ ф1ыу узмылъэхъужу
    Уи жьэм дауэ къек1уэфа
    Сэ сыхьэтыр илъэс сщыхъуу
    Мы зэманыр изохьэк1
    Лъагъуныгъэр нэхъ куу хъууэ
    Махуэ къэск1э гуащ1э хъууэ
    Жэщи махуи си гум илъщ.
    Зэи апхуэдэу къызжомы1э
    Псалъэ быдэ сэ узот
    Лъагъуныгъэм сепц1ыжынкъым
    Быдэу ар уи ф1эщ уэ щ1ы.
    Гунэджыншэу уэ услъагъури
    Си жагъуащэ сэ ар хъуащ
    Уэ уи узыр пщхьэщысхыну
    Жэщым тхьэ сыпхуелъэ1уащ,
    Нэху апхуэдэу дыкъек1ащ.
    Махуэ псом сысымэджащ
    Си тхьэлъэ1ур къысхуищ1ауэ
    Ухъужауэ нэгу щ1ыхьащ.
    Сэ уэ быдэу сынолъэ1у
    Сэрк1э шэч уэ зэи умыщ1
    Сэ ц1ыху пэжу сыббгъэдэтщ
    Уэрк1э сэ си лъагъуныгъэр
    Сыл1эхунк1э мыужьыхын.
    Си гум илъыр уи ф1эщ хъунк1э
    Узыхуейри сэ пхуэсщ1энщ.
    Сэ си деж гуэныхь къумыхьу
    Гухэлъ къабзэр уи ф1эщ щ1ы
    Зы ц1ыхухъуи дунеишхуэм
    Щыслъэгъуну сыхуэмей
    Уэ ппэсщ1ыни пхуэзгъэдэни
    Тралъхуакъым мы дунейм.
    Заринэ.
    П1ырып1 ц1ык1уу ягъэпщауэ
    Мастэ хэуэм пщэхын пф1эщ1ыу
    Щхьэбэринэу нэф1ыц1абзэу
    Сабий 1эф1щ Заринэ ц1ык1у.
    Ар щыпсалъэк1э уеда1уэм
    Ибогъэщхь псы ц1ык1у ежэхым
    Нэк1ущхьит1ыр пшэплъым хуэдэщ
    Удз гъагъащ 1упэ баринэр.
    Ин ухъуа нэужь Заринэ
    Уеджэжынщ мы усэ ц1ык1ум
    Ф1ыу утлъагъуу зэрыщытыр
    Къигъэк1ыжу уи гу ц1ык1ум.
    Сабиигъуэ 1эф1 уи1амк1э
    Къытомыхьэ шэч Заринэ
    Ар мыпэжу щытыгъамэ
    Пхуэзусынт мы усэ ц1ык1ур!?.
    Лъагъуныгъэм и къэрур
    Лъагъуныгъэр гум къихьащи
    Тенджызышхуэу къэукъубеящ
    Гухэлъ щэхуми сипсыхьащи
    Кхъуэфэжьейуэ си гур кърехуэк1.
    Ауэ а толъкъуным ситхьэлэнк1э
    Шынагъуэшхуи зэй збгъэдэмылъа.
    Мыл1эжыну зыри къигъэщ1акъым
    Ажал дахэр лъагъуныгъэращ.
    Лъагъуныгъэм и 1эф1агъ зымыщ1эр
    Л1а пэлъытэу мы дунейм тетащ.
    Лъэ1у.
    Губамп1эгъуэм къыхэк1ауэ
    Къалымыпэр сэ къэсщтащ.
    Ныкъусэныгъэу гъащ1эм хэтыр
    Си гум техьэлъащ.
    Пэжыныгъэ щымы1эжу,
    Зэман гугъур пц1ы телъхьэп1эу
    Ц1ыхухэр зэ1ыхьащ.
    Къэрэхьэлъкъым зыкъэфщ1эжи
    Гъуджэм зэ фиплъэж.
    1ейрэ ф1ыуэ фэ влэжьахэр
    Зэпэвгъэшэчэж.
    Шэч къытесхьэкъым тек1уэныр
    1ейр зэрыарар.
    Фи гум зэ фечэнджэщыжи
    Ф1ык1э зэвхъуэк1ыж.
    Мы дунейм хуэмышэчыжу
    Дэ къытпэуващ.
    Ц1ыхур ц1ыхум иук1ыжу
    Мылъкум дишэхащ.
    Ирикъуауэ мылъкук1э зыри
    Сэ сымылъэгъуа.
    Ахэр псори зэпэфлъыти
    Фи гур щабэ фщ1ыж
    1эф1ыныгъэр 1ейм тевгъак1уи,
    1ейр тевгъэк1уэтыж.
    Мэужьыхыр лъагъуныгъэр.
    Сэ мы гъащ1эм сигурыф1ыгъуэу
    Лъагъуныгъэшхуэ щауэм хуэсщ1ат.
    Маф1э лыгъейуэ къызэщ1элындэри
    Гъащ1эр нэжэгужэ сщыхъуат.
    Гугъехьу гъащ1эм згъэвари
    А лъагъуныгъуэм сщигъэгъупщат.
    Ауэ насыпыр уэ пхуимыухамэ
    Зыри абык1э уэ пхуэмыщ1эн.
    Пщыхьэщхьэр хъуамэ сэ си гум
    Шэч къытрихьэрт –
    Мэужьыхыжыр ди лъагъуныгъэр
    1эмали зи хуэзмыгъуэт.
    Зи къысхуэмыщ1э и щхьэусыгъуэр,
    Насыпыншагъэр сэ схухахат?
    Гъащ1эм ц1ыху семыкъуэншэк1ыу
    Алыхьым къыздещ1э, сыкъэпсэуащ.
    Ф1ыу зэрылъагъум зи зэран ек1ым
    Солъа1уэр – тхьэм къыхуимыгъэгъу.
    Мы сэ си гъащ1эм нур къыщыблати
    Ц1ыху 1ейхэм ягъэунк1ыф1ащ.
    Лъагъуныгъэшхуэу ди якум дэлъари
    Пщ1ыхьэп1эм хуэдэу тф1эк1уэдыжащ.
    Пэжыныгъэ.
    Си гур бамп1эм зэгуеудыр
    Увы1эншэу ар къэнащ.
    Темыпы1эу къилъэтыну
    Ар къызэщ1энащ.
    Сэ си гъащ1эм зым пэзмыщ1ыу
    Ф1ыуэ слъэгъуа щ1алэр
    Нэху щыхунк1э си гъунэгъум
    Бгъэдэсын хузэф1эк1ащ.
    Ар гурыжэ сэ сщыхъуауэ
    Си зы узыр т1у схуэхъуащ.
    Ар щхьэрыжэ сэ схуэхъуауэ
    Псэ тыншып1эр сф1эк1уэдащ.
    Хамэ щ1алэм сыбгъэдэсу
    Жэщыр сэ схуэмыгъэк1уэнт
    Ар си напэм къимыт1эсу
    Щ1алэр сэ сут1ыпщыжынт.
    Пэжыныгъэр щымы1эжк1э
    Быдэу ар си ф1эщ сэ хъуащ
    Ф1ыуэ слъагъуу си гъунэгъур
    Си гум къещхьэк1уащ.
    Пэжыныгъэр лъагъуныгъэм
    1эмалыншэу йоныкъуэкъу.
    Сэри гуауэр схузэф1эк1ым
    Езгъэхынк1э соныкъуэкъу.
    Адыгей лъахэ.
    ЩIыналъэ дахэу, Адыгей лъахэ!
    Адыгэ псоми ди уардэщ.
    ЕхъулIэныгъэхэр уи гъуазэу,
    ЩIэблэ гъэсахэр къыпщIохъуэ.
    Уи псы ежэххэр блэ лантIэу
    Мэз щхъуантIэ дахэм къыщоIущащэ.
    И куэдщи псы къелъэр Руфабго
    Ар дунейпсом щыцIэрыIуэщ.
    ЦIыхухэр гъэсахэщ, гу щабэщ,
    Хабзэр яIыгъыу, намыс яхэлъщ.
    Гум зигъэпсэхуу хуиту щобауэ –
    Жэнэт щIыналъэщ, Адыгей хэку!
    Уи лъэр щIигъэкIыу “Нальмэсыр” къофэ,
    Егъэбзэрабзэ пшынэр Тлебзум,
    Кърешыр Дзыбэм уэрэдхэр
    УзыIэпашэу гур ягъэзу.
    Къалэ нэхъыщхьэу Мейкъуапэ
    Удз гъэгъа дахэхэр щыалэрэбгъущ,
    ЕкIуу уэрэдыр къраш и фонтанхэм
    Къофэр макъамэм дежьуу.
    ШIыналъэ дахэу, Адыгей лъахэ!
    Адыгэ псоми ди уардэщ.
    ЕхъулIэныгъэхэр уи гъуазэу
    ЩIэблэ гъэсахэр къыпщIохъуэ.
    Адэжь щIыналъэ
    Тетщ дунеишхуэм адыгэ лъэпкъ
    БжыгъэкIэ мащIэми, лIыгъэ яхэлъщ
    Iущхэщ, бэшэчхэщ, пщIэшхуи зэрахьэ
    Лэжьыгъэ хъуами псэемыблэжхэщ.
    Хабзэр, намысыр ныбжьу ягъусэщ,
    ШыгъупIастэ IэнэкIи зы къатемыкIуэ,
    ХьэщIэ яфIэфIщи, ину яIэт
    Джэгухэр хуагъахъэ, шыгъажэ хуащI.
    КIыхьлIыхь хъуа зауэм зэбгыридзауэ
    Щопсэухэр ахэр хамэ къэралхэм –
    Тыркум, Иорданым, Мысырым…
    Хъуауэ тепхъа дунеишхуэм.
    Ау, щынэхъыбэщ адыгэ лъэпкъыр,
    Адэжь щIыналъэу, жэнэт хэщIапIэу,
    Кавказ къурш лъапэм зыщиубгъуауэ
    Къэбэрдей лъахэм.
    ЖьэкIэху тхьэмадэу щытщ Iуэщхьэмахуи
    Адыгэ псори, дэни щыпсэури
    И псэр хуэкъабзэу и гур хуэщабэу
    Ирегъэблагъэр адэжь жьэгупэжьым:
    -“Фэ къэвгъэзэжи лъабжьэр вгъэбыдэ,
    ФхузэIуахахэщ я бжэр фи къуэшхэм,
    Хэхэсхэу куэди къэвгъэщIар гъащIэм,
    Фыкъеблэгъэжхэ, адэжь щIыналъэм!”
    Къеблагъэ, бжьыхьэ!
    Си Нальчик къалэ хуэмурэ къоушыр
    Ленин уэрамым сэ сытетщ
    Уэрамхэр захуэщ, жыгхэр дахэщ,
    Къыдоплъэр къалэм Кавказ къурш.
    Уафэгур къабзэщ, нэжэгужэщ,
    НэщхъыфIэу дыгъэри къыкъуокI.
    И нурхэр месыр тепыIэншэу
    Жыгыщхьэм ислъэмей щоджэгу.
    ПщIащэ къуэлэнхэр къытехьащи,
    1ущащэу уджыр ирашэкI.
    Алэрыбгъу дахэу зэуфэбгъуащи,
    Бжьыхьэм джэгушхуэр иращIэкI.
    Месыр гъэмахуэр къэтэджауэ
    Ирегъэблагъэ жьантIэм ар,
    Бжьыхьэри пащIэм щIэгуфIыкIыу
    Унафэ щIыныр зэIэпаххэр.
    ЩIымахуэм.
    Дыгъэ цIыкIур къыкъуэкIащ
    Нэжэгужэу къытхэпсащ
    Уэсыр хуэфIщи толыдыкI
    Имыгъаплъэу нэр
    Дунейр къабзэщ апхуэдизкIи
    Къыпщохъу къуршхэм уабгъэдэт
    Ахэр дахэщ пхуэмыIуатэу
    Iэ дэслъарэт жыпIэу уохъу
    Псы Iэрышэр тещтыкIауэ
    КъоIущащэу мылым щIож
    Фащэ хужьыр щатIэгъауэ
    Жыгхэр къоуджэкI
    Месыр уэсым щIидзэжащи
    ЗэщIэпщIыпщIэу къолъэлъэх
    Зэрызехьэу зэхьэзохуэр
    Езэшауи йотIысэх.
    Щ1ымахуэ уае
    1упсыр бдзамэ щ1ым нэмысу
    Дунейр защ1эщтхьащ.
    Лъакъуэр щ1ым тримыубыдэу
    Гъуджэ мылу тещтык1ащ.
    Мэлыд уэсри нэр пхуэмыплъэ,
    Нэпс къыщ1ожри занщ1эу мэщт.
    Нэк1ущхьит1ыр тресык1ыр,
    1эпэ-лъапэри пощтык1
    Пхуэмы1уатэу дунейр щ1ы1эщ
    Уи 1эпкълъэпкъыр егъэтхытх.
    Дыгъэр къепсыми пэлъэщкъым
    Бжьыпэр щ1ы1эм ф1иубыдащ
    Сытхъум жыгхэр егъэгызыр
    Мес, къудамэр гуищ1ык1ащ.
    1умыл иныр къехьэлъэк1ри
    Бжьыхьэ к1апэри гуитхъащ
    Псы ежэхри тещтык1ауэ
    Хэт1эхэсэ ц1ык1ухэм щащ1
    Чыныр вууэ траут1ыпщхьауэ
    Зэхьэзехуэу ирахуэк1.
    К1эщ1у жып1эм, бжэндэхъу уаещ
    Ар щ1ымахуэм и сэламщ
    Иухащи и зэманыр
    Хуэнэщхъей сэлам ехыж.
    Сконвертировано и опубликовано на http://SamoLit.com/

  • метки: Кабардинский, Эльбрус, Конкурс, Сурэтыщiхэм, Еджак, Чылэм, Хьакiэр, Унагъом

    Сочинение на тему бжьыхьэ на кабардинском

    3 варианта

    Конкурс, объявленный среди учащихся 9-11 классов, оказался разнообразен географически, участвовать в нем съехались 160 ребят, причем не только из нашей республики, но и из Карачаево-Черкесии, Адыгеи, Ставропольского края. Основная часть прошла в Национальной библиотеке имени Т. К. Мальбахова, где старшеклассники писали очное сочинение.

    Мурат Табишев

    Он добавил, что конкурс получился интернациональным, участие в нем приняли и представители других национальностей, изучающих адыгэбзэ.

    За каждое место ребята получат денежные призы, а те счастливчики, кто получил первое место в любой из четырех номинаций, решением ассоциации преподавателей черкесского языка и литературы будут получать стипендию имени Кази Атажукина в течение всего года. Помимо этого любой участник конкурса, при условии поступления на факультет черкесского языка, в течение двух лет будет получать вышеназванную стипендию.

    «Объявление конкурса вызвано желанием стимулировать интерес к изучению своего языка среди подрастающего поколения. Сочинения были оригинальны каждое по-своему, умение изъяснять художественно оформленную мысль среди молодых людей радует, и если среди конкурсантов найдутся желающие поступить на факультет черкесского языка, наша миссия будет выполнена. Во время конкурса о таком желании заявили уже семь человек», – сказал Мурат Табишев.

    Ассоциация имени Кази Атажукина действует уже на протяжении двух лет, выявляя талантливых подростков и поддерживая интерес к изучению родного языка.

    © РИА «Кабардино-Балкария», 2014

    Гъыщ Казбек я 11-рэ В классым ис еджак1у.

    2012-рэ илъ.

    Адыгэ хьак1эщыр.

    «ХьакIэ» мы гущыIэр адыгабзэм къызхэхьагъэр адыгэ лъэпкъым, адыгэ цIыфмэ азфагу зэфыщытыкIэ гъэнэфагъэхэр илъы зыхъугъэм щегъэжьагъэн фае. Адыгэ лъэпкъыр анахь лъэпкъыжъэу Кавказым исмэ ащыщ. Арэу зыхъукIэ, мы гущыIэм ыныбжь илъэс мин пчъагъэкIэ плъытэн плъэкIынэу къысщэхъу.

    Унагъор адыгэмкIэ осэнчъэу щытыгъ. Ащ ис цIыфмэ азыфагуи хэбзэ гъэнэфагъэхэр илъыгъ. А пстэуми япхыгъэу адыгэм ипсэукIэ, ищагу ыгъэпсыщтыгъэ. Псэуалъэу ышIыщтыгъэхэр, непэ тлъэгъурэ мыжъо, чырбыщым ахэмышIыкIыгъагъэми, лъэхъанэу зыщишIырэм елъытыгъу, псэуалъэ пэпчъ чIыпIэ гъэнэфагъэ щагум щаубытыщтыгъэ.

    17 стр., 8191 слов

    Конкурс школьных сочинений о предпринимателях 2010г. ученицы 8 «а» класса

    … у него никак не идет. Быть предпринимателем — тяжелый труд. Он всегда на работе, все двадцать четыре часа … могли бы играть, принимать участие в различных конкурсах, смотреть увлекательные мультфильмы. Подростки тоже смогли бы … открыть свою частную поликлинику. В связи с тем, что сейчас внедряются новые современные технологии, я … Многие спорят: каждый ли может стать предпринимателем или для этого …

    Амал горэ зиIэу, зышъхьэ зылъытэу, уасэ зыфэзышIыжьырэ адыгэ пэпчъ ищагу хьакIэщ дэтыгъ. Ащ ипчъэ хэт фэдэрэ хьакIэмк1и зэIухыгъагъ.

    ХакIэщыр апэу узIуорэ псэолъагъ. Къэлапчъэм пэмычыжьэу агъэуцущтыгъ. ХьакIэщ пчъэIум Iудзыгъэу шышIоIу агъэуцущтыгъ. Ар мыгъум дэдэу ыкIи мыпсыгъо дэдэу чъыгыпкъэу, къутэмабэ щызэбгырыкIэу къыхахыщтыгъ. Пытэу чIыгум хатIэщтыгъ. ШхомлакIэр шIохадзэмэ къышIомызынэу къутамэхэр пахыкIыщтыгъ. ШышIоIум ыщэчын фэягъэ шы хьэкъу-жъокъу зытIущым акIуач1э.

    Джы хьак1эщ унэм тихьан. Унэ кIоцIыр хъоо-пщаоу, гуIэтыпIэу агъэпсыщтыгъэ. ХьакIэмэ апай гъолъыпIэ зытIу итэу, тIысыпIэхэри хьакIэщым рагъэуцощтыгъ. ГъолъыпIэм ышъхьагъ алырэгъу зиIэм пилъэщтыгъ. ащ ыкIыIукIэ лъытэныгъэ ин зыфашIырэ хъулъфыгъэу унагъом исыгъэм иIэшэ-шъуашэ палъэщтыгъ.

    Унагъом иблагъэми, иIахьылми е зыпарк1и фыщымытми зэригъэлъэгъунхэу, зыщигъэпсэфынэу къахахьэрэр ары адыгэхэр хьакIэкIэ заджэщтыгъэхэр.

    ХьакIэ къызфэкIогъэ унагъор илыягъэу гумэкIыщтыгъ. ХьакIэм гъогууанэ къыкIугъэу, пшъыгъэу щытмэ, бэ тырамыгъашIэу гъомылэ хьазырэу яIэм щыщ фырахьэщтыгъ, хагъаIэщтыгъ. Адыгэ бзылъфыгъэ Iушэу, унэгъо тэрэз щапIугъэм гъэтIылъыгъэ IэпэчIэгъанэ имыIэу хъущтыгъэп. Ар къеушыхьаты мы гущыIэжъ дахэм: «ХьакIэ къэкIощт Iори гъэтIылъ, бэрэ щылъыгъ пIоу умышхыжь». ХьакIэм гъомылэм ишIу фызэблахыщтыгъ. ХьакIэр щысын хьак1эмэ, е псынкIэу тэджыжьынэу щытмэ кIэпщыр пчъаблэм зэрэпилъагъэмкIэ къашIэщтыгъэ.

    ХакIэм гухэлъэу иIэмкIи, зыщежьэжьыщтымкIи бысымыр еупчIыщтыгъэп, хэбзагъэп. Ежь хьак1эм къы1омэ арыгъэ зиш1эщтыгъэр.

    ХьакIэр щысын хьакIэмэ иши чIыпIэ къыфагъотыщтыгъэ, агъашхэщтыгъ, бэрэ щымысыщтымэ шышIоIум дэжь щагъашхэщтыгъ.

    ХьакIэщыр, ныбжьыкIэхэр пIугъэн гъэсэгъэнхэмкIи, чIыпIэшIоу щытыгъ. ХьакIэр зэрагъэлъэгъунэу, рамгъэзэщынэу чылэм лIышIоу дэсмэ бысымым макъэ аригъэIущтыгъ къакIощтыгъэх. НыбжьыкIэу ащ къекIуалIэщтыгъэри

    мэкIагъэп.

    ХьакIэми, ар лIы цIэрыIоу лIы шъыпкъэу щытыгъэмэ, хэгъырэйхэми къэбар гъэшIэгъонэу, акъыл зыхэпхынэу къаIотэн алъэкIыщтыгъэр бэ.

    ХьакIэщым унагъом ис хъулъфыгъэу жъы хъугъэу, зишыуанэ зэтезымыхыщтыгъэу, зилIыгъэ чIып1абэмэ ащызыушэтыгъэмкIи, зэщтегъэупIэ дэгъоу щытыгъ. Пчыхьэрэ ащ фэдэ лIым дэжь ежь фэдэуи нахь ныбжьыкIэхэуи чылэм адэсхэр къакIощтыгъэх, якIэлэгъум алъэгъугъэхэмрэ, къяхъулIагъэхэмрэ агу къагъэкIыжьыщтыгъэх. Ащ фэдэ къэбархэр, ныбжьыкIэхэр пIугъэнымкIэ, яшIэныгъэ, ягулъытэ нахь куу хъун, зиушъомбгъунымкIэ уасэ зимыIэ амалэу щытыгъ. ХьакIэщыр ныбжьыкIэхэмкIэ ублэпIэ еджапIэу щытыгъэу пIон плъэкIыщт.

    Сочинение на тему бжьыхьэ

    9 вариантов

    Конкурс, объявленный среди учащихся 9-11 классов, оказался разнообразен географически, участвовать в нем съехались 160 ребят, причем не только из нашей республики, но и из Карачаево-Черкесии, Адыгеи, Ставропольского края. Основная часть прошла в Национальной библиотеке имени Т. К. Мальбахова, где старшеклассники писали очное сочинение.

    Мурат Табишев

    Он добавил, что конкурс получился интернациональным, участие в нем приняли и представители других национальностей, изучающих адыгэбзэ.

    За каждое место ребята получат денежные призы, а те счастливчики, кто получил первое место в любой из четырех номинаций, решением ассоциации преподавателей черкесского языка и литературы будут получать стипендию имени Кази Атажукина в течение всего года. Помимо этого любой участник конкурса, при условии поступления на факультет черкесского языка, в течение двух лет будет получать вышеназванную стипендию.

    3 стр., 1025 слов

    Республиканский конкурс рисунков и сочинений «Народный Совет …

    … конкурсе рисунков и сочинений «Народный Совет – парламент моей … Республики. 3.3. Комиссия Конкурса подводит итоги проведения Конкурса и определяет победителей Конкурса. 3.4. Состав комиссии Конкурса утверждает Оргкомитет. 4. Сроки проведения Конкурс … официальных интернет-ресурсах Народного Совета. 6.2. Все участники Конкурса награждаются дипломами. Участники Конкурса, … сайте: http://online.oddr.info/). …

    «Объявление конкурса вызвано желанием стимулировать интерес к изучению своего языка среди подрастающего поколения. Сочинения были оригинальны каждое по-своему, умение изъяснять художественно оформленную мысль среди молодых людей радует, и если среди конкурсантов найдутся желающие поступить на факультет черкесского языка, наша миссия будет выполнена. Во время конкурса о таком желании заявили уже семь человек», – сказал Мурат Табишев.

    Ассоциация имени Кази Атажукина действует уже на протяжении двух лет, выявляя талантливых подростков и поддерживая интерес к изучению родного языка.

    © РИА «Кабардино-Балкария», 2014

    Гъыщ Хьамед я 6-рэ классым ис еджак1у

    2012-рэ илъ.

    ТЕМЭР: «ТХЫЛЪЭУ СЫЗЭДЖАГЪЭМ СИШIОШЪ КЪЕСЭIУАЛIЭ».

    Сэ бэ мыш1эу «Адыгэ пшысэхэр» зыфи1орэ тхылъым седжагъ. Ар лъэшэу сыгу рихьыгъ. Пшысэхэр – адыгэ 1оры1уатэмэ ащыщых. Ижъык1э къежьагъэу щытых. Ахэр жэ дэхьэ-дэк1хэу, зым зым фи1отэжьхэзэ джырэ лъэхъан къынэсыгъэх. Сиц1ык1угъом щегъэжьагъэу пшысэмэ сафэщагъ. Джыри еджак1э сыфмыш1эзэ мыхэмэ бэрэ сянэжъ къысфяджэщтыгъэ. Ау джы сэр-сэрэу зэк1эми сяджагъ. Анахьэу пшысэхэр сыгу зэк1ырихьыхэрэр к1эух дэгъу зэря1эр ары. Мыхэмэ сыдигъуи ш1ур ем тек1о.

    Анахь сш1огъэш1эгъонэу пчъагъэрэ к1эсыджык1ыжьыгъэр «Гъулацый» зыфи1орэ пшысэр ары. Мыщ ч1ып1эшхо щызыубытырэр герой шъхьа1эу хэтыр ары. Ар Гъулацый. Гъулацый ц1ык1у, зэк1эми анахьык1, зэк1эмэ атек1онэу къарыу и1эп, ау акъыл чан и1, ы1орэр илэгъумэ арегъаш1э, ыш1эрэм тырегъахьэх, тхьагъэпц1ы, сыд фэдэрэ къин ыпэк1э къик1ыгъэми ш1эхэу хэк1ып1э къыфегъоты, къарыук1э зыфыримыкъурэм тхьагъэпц1ыгъэк1э дэзек1о. мыр зыфэдэр зэк1э и1к1э-ш1ык1эхэм ахэтэлъагъо: ар к1элэц1ык1ухэм ягъусэу мэзым зыхэгъощыхьэм, чэщыр щырахынэу гъолъып1э къафигъотын ылъэк1ыгъ, ащ нэгъуч1ыцэ ныом иунэ к1элэц1ык1ухэр тххьагъэпц1ыгъэк1э къырищыжьынхэ ылъэк1ыгъ, ежьыри тхьагъэпц1ыгъэк1э къы1эк1эк1ыжьи мылъкоу и1эри къыз1эк1игъэхьан ылъэк1ыгъ, нэгъуч1ыцэми ифэшъуашэ ригъэгъотыгъ. Адрэ пшысэмэ афэдэу мыщи ш1ур ем щытек1о. Сэ пшысэхэр лъэшэу сыгу рехьых, сяджэ зэпытыгъэк1и сязэщыщтэп.

    КъБР-м и Лъэпкъ му­зейм шыщхьэуIум и 31-м къыщызэIуахащ «2016 гъэм и бжьыхьэ» отчёт гъэлъэгъуэныгъэмрэ музейм и фондым къыхаха «Республикэм и саугъэтхэр» выставкэмрэ. Ахэр ирагъэхьэлIащ Къэбэрдейр Урысейм зэрыгухьэрэ илъэс 459-рэ, республикэм и Къэралы­гъуэм и махуэр илъэс 95-рэ щрикъум. Зэхыхьэр иригъэкIуэкIащ КъБР-м и Лъэпкъ музейм и унафэщI Накуэ Феликс.

    — Хабзэ дахэ хъуауэ, ­республикэм и Къэралы­гъуэм и махуэм ирихьэ­лIэу художественнэ гъэ­лъэгъуэ­ныгъэ щхьэпэхэр къы­­зэ­рызэIуахыр гуапэщ. Къэ­бэрдей-Балъкъэрым и ­цIы­ху­хэм сынывохъуэхъу узын­ша­гъэрэ мамырыгъэ­рэ фы­щымыщIэну, ди щIыналъэр ефIэкIуэну, зиу­жьыну. СурэтыщIхэм ехъу­лIэ­ныгъэрэ дэрэжэгъуэрэ Тхьэм къывит, — жиIащ ­КъБР-м и Правительствэм и Уна­фэ­щIым и къуэдзэ Би­токъу Владимир гъэ­­-лъэ­гъуэ­ныгъэр къыщы­зэ­Iуихым.

    КъБР-м и СурэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм и унафэщI Темыркъан Геннадий къы­зэхуэсахэм махуэшхуэмкIэ ехъуэхъуащ икIи и псалъэм къыхигъэщащ гъэ къэс къы­зэрагъэпэщ мы гъэ­лъэгъуэныгъэхэм мы­хьэ­нэшхуэ зэраIэр, выставкэм сурэтыщI Iэзэу 73-м я жи­вопись лэжьыгъэ телъы­джэу 100-м нэблагъэ къызэ­ры­зэщIиубыдэр, республикэм исхэми гъуазджэм и цIы­ху­хэми ахэр гъэщIэгъуэн зэ­ращыхъунур.

    2 стр., 533 слов

    Вся гордость учителя в учениках, росте посеянных им семян Д. Менделеев

    … къазэрэ1эк1экIыжьхэрэр. Арии игъэк1отыгъэу повестым хэуцо, адыгэ литературэм ык1и культурэм изы 1эхьэ дахэу хэхьэ: “Щтагъоу, гук1одыгъоу Гулэз ыгу илъыгъэм, къэп1он умылъэк1ын, гуш1огъошхок1э … зэрагъэфедэщтыгъэхэр. Шым игъэпсык1эк1и, шыум итеплъэк1и зэтепфынхэ, зыгъэгумэк1ырэ 1офыгъор къэпш1эн плъэк1ынэу адыгэ шыри, адыгэ шыури ренэу гъэпсыгъэщтыгъэ. Гущы1эм пае К1эрэщэ Тембот иповестэу «Шапсыгъэ …

    УФ-м и цIыхубэ сурэтыщI, КъБР-м и Къэрал саугъэ­тым и лауреат, Красноярск ксилографиемкIэ и студи­ер къызэзыгъэпэща икIи абы и унафэщI Пащты Герман жиIащ ягъэлъагъуэ сурэтхэм езыр фIыуэ зэрыщы­гъуазэр, тхыдэр къызыхэщ дахагъэм щIэблэр щIэ­пIы­кIын зэрыхуейр.

    КъБР-м щэнхабзэмкIэ и министр Къумахуэ Мухьэдин къыхигъэщащ Республикэм и махуэшхуэхэм ирихьэлIэу ди щIыналъэм и щIыуэпсым и къулеягъым­рэ и дахагъымрэ къызэрыщ сурэт телъыджэхэр утыку къызэрырахьар.

    — Ди сурэтыщIхэм къагъэщI дахагъэм цIыхупсэр зэригъэгуфIэм, дэрэжэ­гъуэ ин зэрыратым фIыуэ сыщыгъуазэщ, — жиIащ министрым. — Дахагъэр куууэ зыхэзыщIэ сурэтыщIхэмкIэ ди республикэр зэрыкъулейм дегъэгуфIэри, узыншагъэ, ехъулIэныгъэ яIэну сохъуэхъу.

    КъБР-м и цIыхубэ усакIуэ, Тхыдэ, щэнхабзэ фэеплъ­хэр хъумэнымкIэ урысей­-псо зэгухьэныгъэм УФ-м щиIэ щIыналъэ къудамэм (ВООПИК) и унафэщI Со­заев Ахъмэт УФ-м и ­Су­рэтыщIхэм я зэгухьэныгъэм хэт скульптор ТхьэкIумашэ Михаил иритащ я Iуэху­щIапIэм къыбгъэдэкI ме­далыр. ТхьэкIумашэм къы­хигъэщащ узыгъэгуп­сысэ сурэт щIэщыгъуэ ­куэд мы гъэ­лъэгъуэныгъэм зэ­ры­ха­гъэ­хьар.

    Республикэм и махуэш­хуэхэм ирихьэлIэу ди щIыналъэм и щIыуэпсым и къулеягъымрэ и дахагъымрэ къищу утыку кърахьа сурэт телъыджэхэр зымылъэ­гъуахэм куэд яфIокIуэд. Лэ­жьы­гъэхэр зи Iэдакъэ къы­щIэкIахэм къагъэлъэгъуащ Къэбэрдей-Балъкъэрым щыпсэухэмрэ и щIы­уэп­сым­рэ хуаIэ лъагъуныгъэ иныр. А сурэтхэр щыхьэт тохъуэ республикэм и щIыуэ­псыр гъэм и сыт хуэдэ зэманми, махуэми, жэщми зэрыдахэм. Псом хуэмыдэу художникхэм къагъэлъэ­гъуащ бжьыхьэ дыщафэм и курыхыр зыпэпщI хъун зэрыщымыIэр. А дахагъэ­хэр зылъагъухэр фIым, дахагъэм, гуапагъэм хуа­гъэуш.

    Сурэтхэм къадэкIуэу мы гъэлъэгъуэныгъэм увы­пIэфI щаубыдащ скульптурэхэм, декоративно-­прикладной гъуазджэм и ­Iэп­щIэлъапщIэхэм я Iэдакъэ къыщIэкIа, лъэпкъым ­къы­­дэгъуэгурыкIуэ щэнхабзэ хъугъуэфIыгъуэхэм. Ар ады­гэ­хэм зэрахьэу щыта Iэщэ-фащэхэрщ, дыжьын бгырыпххэрщ, бгъэIулъ­хэрщ, къагъэсэбэпа нэ­гъуэщI хьэпшыпхэрщ, арджэнхэрщ. Дыщэ IуданэкIэ хэдыкIа, дыщэидэ щIа къэлътмакъхэм, хъыджэбз хьэпшыпхэм къыпхузэIуах лъэпкъым къыдэгъуэгу­ры­кIуэ тхыпхъэхэм я дахагъэр. Апхуэдэхэщ Дубовик В., Мэстафэ Вячеслав, Юз­башевхэ Гаджи-Абакаррэ ­Мурадрэ, Галинский Яромир сымэ я лэжьыгъэхэр. Абыхэм къыхощ адыгэм и блэкIар, и тхыдэ гъуэ­-гуанэр, и щэнхабзэ, гъуазджэ хъугъуэфIыгъуэр.

    КъБР-м и СурэтыщIхэм я лэжьыгъэхэм и отчёт гъэ­лъэгъуэныгъэм халъхьащ Пащты зэадэзэкъуэхэу Германрэ Пащты-Хъан Алимрэ, Бгъэжьнокъуэ Заурбэч, Тхьэзэплъыж Руслан, Индрис зэадэзэкъуэхэу Залымхъанрэ Темботрэ, Темыр­къан Геннадий, Шэшэн Юрий, Жылэ зэадэзэкъуэ­хэу Анатолэрэ Къанте­мыррэ, Атэбий Хьэлимэ, ­Зэхъуэхъу Валерий, Конин Анатолий, Кочергин Вла­димир, Хэжь Алик, Аккизовэ Сиярэ, Ащхъуэт Михаил сымэ, нэгъуэщIхэми шэрджэс зауэлIхэм, адыгэ ­пща­щэхэм, нарт эпосым къыхэщ лIыхъужьхэм, Iуащ­хьэмахуэ траухуа сурэтхэр, Мэзло Руслан, Мэкъуауэ-ТекIуий Динэ сымэ я арджэнхэр. Выставкэм и ку­рыкупсэм щагъэуващ рес­публикэм и сурэтыщIхэм гипскIэ ящIа скульптурэхэр. Апхуэдэхэщ ЛIуп Хьэсэн и «Бгырыс», ТхьэкIумашэ ­Михаил и «Короев Темыр­къан и сурэтыр», Катони Станислав и «Олимп чем­пион цIэрыIуэ Къардэн ­Мурат и сурэтыр», ТхьэкIумашэхэ Михаилрэ Зауррэ, ­ Пак Гали­нэ, Шэрджэс ТIэ­хьир, Гъу­кIапщэ Арсен сы­мэ, нэ­гъуэщI­хэми я лэжьыгъэхэр.

    3 стр., 1241 слов

    Адыгейский язык мой родной

    … узэрэпсэущтыри, узэрэзек1ощтыри, зызэрэпш1ыщтыри. А шапхъэхэр умыукъохэу, удэмыхэу ызыпсэушъук1э о у Адыг! Адыгэ Республикэр ц1ык1уми идэхагъэ, иш1агэхэм и иц1ыфхэм Урысыер егъэбаи. Гъэсэныгъэмрэ ш1эныгъэмрэ я … ыш1агъэу, адыгэхэм яхабзэхэри яшэн-зэхэтык1эхэри ыгу рихьэу щытэу урысыл1 хэк1отагъэу Федор ык1и адыгэ пшъэшъэжъыеу Урыс-Кавказ заом гъэр щыхъугъэу Афипсэ. Афипсэ урысыбзэр ыш1эрэп. Ятэрэ …

    Гуапэщ Сирием къиIэп­хъукIыжа ди лъэпкъэгъу зыбжанэм я лэжьыгъэ­хэри мы гъэлъэгъуэныгъэм утыку къызэрыщрахьар. Къы­зэхуэсахэм ягу дыхьащ Шаркас-Ачмыжь Мухъусин пхъэм къыхищIыкIа и скуль­птурэхэр, Хьэткъуэ-Исмэ­хьил Марианнэ и блын алэрыбгъухэр, Соснакъ Му­хьэмэд адыгэ цIыхухъу, цIыхубз фащэхэр зэрагъэдахэ и хьэпшыпхэр.

    «Къэбэрдей-Балъкъэ­рым­ и саугъэтхэр» гъэлъэгъуэ­ныгъэм хыхьэу музейм и пэш щхьэхуэм утыку къыщ­рахьащ республикэм и хьэ­щIэхэм, политикэ лэ­жьа­кIуэхэм къабгъэдэкIа, фэ­еплъ саугъэт хъуа гъуазджэм и хьэпшыпхэр.

    Выставкэхэм зрагъэ­хьэ­лIащ республикэм и су­рэтыщIхэм, гъуазджэр фIы­уэ зылъагъухэм, къалэм и хьэщIэхэм. Гъэлъэгъуэныгъэхэр фокIадэм и кIэух пщIондэ екIуэкIынущ.

    ТЕКIУЖЬ Заретэ.

    Сурэтхэр Къарей Элинэ трихащ.

    Стрикачэу Аид я 6-рэ А классым ис еджак1у

    2014-рэ илъ.

    Сочинение ц1ыфэу щысэ къысфэхъурэр.

    Сабыир иц1ык1угъом щегъэжьагъэу нахьыжьмэ ак1ырэплъы, нахьыжъхэр ищысэтехып1эх. Ц1ыфэу щысэ сфэхъугъэмэ ащыщ адыгэ тхэк1ошхоу К1эрэщэ Тембот. Ащ ытхыгъэ произведениехэр адыгэ прозэм лъапсэ фэхъугъэх. Ащ ирассказхэм, иповестхэм, ироманхэм ц1ыф жъугъэхэр яджэх. Ахэмэ ащыщхэр бзэ зэфэшъхьафхэмк1э – урысыбзэк1э, чехыбзэк1э, тыркубзэк1э къыдэк1ыгъэх. Ижъык1э къыщегъэжьагъэу адыгэхэм къарык1уагъэр, шъхьафитныгъэ банэу лэжьак1охэм аш1ыщтыгъэр ипроизведениехэу «Шыу закъу», «Шапсыгъэ пшъашъ», «Абдзэхэ шэк1ожъыр», «Хьаджырэт» зыфи1охэрэм ык1и нэмык1хэм уз1эпащэу, гъэш1эгъонэу К1эрэщэ Тембот къащигъэлъэгъуагъ. Ащ ытхыгъэмэ литературэм иурокхэм нэ1уасэ тащыфэхъу, игеройхэр тищысэ техып1эх. Писателым ирассказхэм, иповестхэм сяджэнэу сик1ас.

    Сэри ащ иповестэу «Шапсыгъэ пшъашъ» зыфи1орэм игерой шхьа1эу, хэтрэ пшъашъи зыфэдэнэу фаеу, Гулэз сищысэтехып1. Гулэз – 1уш, губзыгъ, гулъытэ чан и1. Ащ иш1уагъэрэ изэхэш1ык1ырэк1э чылэм дэс пшъашъэмэ къахэщыщтыгъэ. Ыц1э зэрэ1ущтыгъэр дэн-бзэн 1эпэ1эсагъэу хэлъыгъэхэр ары. Идэхагъэк1э пшъашъэмэ къызэрахэщыщтыгъэм фэдэу, шъуашэу ы1апэ къык1эк1ырэри ц1ыфмэ аш1эжьэу гъуащэщтыгъэп. Пшъашъэм ыц1э дэгъугъэк1э зы1угъэ уж, ащ ыдыгъэ щыгъыныр зыщыгъымк1э ц1ыфыгъэ нэшанэу алъытэу, щытхъу шъуашэу зыфалъэгъужьэу хъугъэ. Гулэз къызэрэхъухьэгъэ унагъор мэкъумэщыш1э унэгъуагъ, фэш1ыгъэк1э алъытэрэ унагъомэ ащыщыгъ. Анахьэу Гулэз къэзгъэдахэщтыгъэр иакъыл ичаныгъэрэ ишэныш1уагъэрэ иш1ык1э дахэ аголъыжьэу зэрэщытыгъэр ары. Ащ и1ушыгъэ зэк1эми къахэщыщтыгъэ: и1ок1э-ш1ык1эхэм, изек1уак1эхэм, джэгум Хьатх Мыхьамэт джэуапэу щыритыгъэм.

    Мы повестым игерой шъхьа1эу Гулэз сыгу ч1ып1эшхо щеубыты, лъэшэу сыгу рехьы, ар сищысэтехып1, ащ фэдэ сыхъунэу сыфай. Мыщ иобраз, тэ ныбжьык1эхэм, 1эдэб тхэлъыным, ц1ыфыгъэм, шъхьэк1эфэныгъэм, 1ушыгъэм тафегъасэ.

    Гъыщ Казбек я 11-рэ В классым ис еджак1у.

    2012-рэ илъ.

    Адыгэ хьак1эщыр.

    «ХьакIэ» мы гущыIэр адыгабзэм къызхэхьагъэр адыгэ лъэпкъым, адыгэ цIыфмэ азфагу зэфыщытыкIэ гъэнэфагъэхэр илъы зыхъугъэм щегъэжьагъэн фае. Адыгэ лъэпкъыр анахь лъэпкъыжъэу Кавказым исмэ ащыщ. Арэу зыхъукIэ, мы гущыIэм ыныбжь илъэс мин пчъагъэкIэ плъытэн плъэкIынэу къысщэхъу.

    5 стр., 2463 слов

    Рассуждение нужен ли литературный язык сегодня

    … из устного, повседневного обихода. Важен ли русский язык для человека? Сочинение рассуждение на тему нужен ли литературный язык сегодня 9 вариантов Ответ оставил Гость Русский язык — один из богатейших языков в мире и, прежде всего, … чтобы прочесть произведения этих авторов в оригинале. Сейчас в мире среди языков межнационального общения лидирует английский. Английские слова проникают даже в русский …

    Унагъор адыгэмкIэ осэнчъэу щытыгъ. Ащ ис цIыфмэ азыфагуи хэбзэ гъэнэфагъэхэр илъыгъ. А пстэуми япхыгъэу адыгэм ипсэукIэ, ищагу ыгъэпсыщтыгъэ. Псэуалъэу ышIыщтыгъэхэр, непэ тлъэгъурэ мыжъо, чырбыщым ахэмышIыкIыгъагъэми, лъэхъанэу зыщишIырэм елъытыгъу, псэуалъэ пэпчъ чIыпIэ гъэнэфагъэ щагум щаубытыщтыгъэ.

    Амал горэ зиIэу, зышъхьэ зылъытэу, уасэ зыфэзышIыжьырэ адыгэ пэпчъ ищагу хьакIэщ дэтыгъ. Ащ ипчъэ хэт фэдэрэ хьакIэмк1и зэIухыгъагъ.

    ХакIэщыр апэу узIуорэ псэолъагъ. Къэлапчъэм пэмычыжьэу агъэуцущтыгъ. ХьакIэщ пчъэIум Iудзыгъэу шышIоIу агъэуцущтыгъ. Ар мыгъум дэдэу ыкIи мыпсыгъо дэдэу чъыгыпкъэу, къутэмабэ щызэбгырыкIэу къыхахыщтыгъ. Пытэу чIыгум хатIэщтыгъ. ШхомлакIэр шIохадзэмэ къышIомызынэу къутамэхэр пахыкIыщтыгъ. ШышIоIум ыщэчын фэягъэ шы хьэкъу-жъокъу зытIущым акIуач1э.

    Джы хьак1эщ унэм тихьан. Унэ кIоцIыр хъоо-пщаоу, гуIэтыпIэу агъэпсыщтыгъэ. ХьакIэмэ апай гъолъыпIэ зытIу итэу, тIысыпIэхэри хьакIэщым рагъэуцощтыгъ. ГъолъыпIэм ышъхьагъ алырэгъу зиIэм пилъэщтыгъ. ащ ыкIыIукIэ лъытэныгъэ ин зыфашIырэ хъулъфыгъэу унагъом исыгъэм иIэшэ-шъуашэ палъэщтыгъ.

    Унагъом иблагъэми, иIахьылми е зыпарк1и фыщымытми зэригъэлъэгъунхэу, зыщигъэпсэфынэу къахахьэрэр ары адыгэхэр хьакIэкIэ заджэщтыгъэхэр.

    ХьакIэ къызфэкIогъэ унагъор илыягъэу гумэкIыщтыгъ. ХьакIэм гъогууанэ къыкIугъэу, пшъыгъэу щытмэ, бэ тырамыгъашIэу гъомылэ хьазырэу яIэм щыщ фырахьэщтыгъ, хагъаIэщтыгъ. Адыгэ бзылъфыгъэ Iушэу, унэгъо тэрэз щапIугъэм гъэтIылъыгъэ IэпэчIэгъанэ имыIэу хъущтыгъэп. Ар къеушыхьаты мы гущыIэжъ дахэм: «ХьакIэ къэкIощт Iори гъэтIылъ, бэрэ щылъыгъ пIоу умышхыжь». ХьакIэм гъомылэм ишIу фызэблахыщтыгъ. ХьакIэр щысын хьак1эмэ, е псынкIэу тэджыжьынэу щытмэ кIэпщыр пчъаблэм зэрэпилъагъэмкIэ къашIэщтыгъэ.

    ХакIэм гухэлъэу иIэмкIи, зыщежьэжьыщтымкIи бысымыр еупчIыщтыгъэп, хэбзагъэп. Ежь хьак1эм къы1омэ арыгъэ зиш1эщтыгъэр.

    ХьакIэр щысын хьакIэмэ иши чIыпIэ къыфагъотыщтыгъэ, агъашхэщтыгъ, бэрэ щымысыщтымэ шышIоIум дэжь щагъашхэщтыгъ.

    ХьакIэщыр, ныбжьыкIэхэр пIугъэн гъэсэгъэнхэмкIи, чIыпIэшIоу щытыгъ. ХьакIэр зэрагъэлъэгъунэу, рамгъэзэщынэу чылэм лIышIоу дэсмэ бысымым макъэ аригъэIущтыгъ къакIощтыгъэх. НыбжьыкIэу ащ къекIуалIэщтыгъэри

    мэкIагъэп.

    ХьакIэми, ар лIы цIэрыIоу лIы шъыпкъэу щытыгъэмэ, хэгъырэйхэми къэбар гъэшIэгъонэу, акъыл зыхэпхынэу къаIотэн алъэкIыщтыгъэр бэ.

    ХьакIэщым унагъом ис хъулъфыгъэу жъы хъугъэу, зишыуанэ зэтезымыхыщтыгъэу, зилIыгъэ чIып1абэмэ ащызыушэтыгъэмкIи, зэщтегъэупIэ дэгъоу щытыгъ. Пчыхьэрэ ащ фэдэ лIым дэжь ежь фэдэуи нахь ныбжьыкIэхэуи чылэм адэсхэр къакIощтыгъэх, якIэлэгъум алъэгъугъэхэмрэ, къяхъулIагъэхэмрэ агу къагъэкIыжьыщтыгъэх. Ащ фэдэ къэбархэр, ныбжьыкIэхэр пIугъэнымкIэ, яшIэныгъэ, ягулъытэ нахь куу хъун, зиушъомбгъунымкIэ уасэ зимыIэ амалэу щытыгъ. ХьакIэщыр ныбжьыкIэхэмкIэ ублэпIэ еджапIэу щытыгъэу пIон плъэкIыщт.

    Конкурс, объявленный среди учащихся 9-11 классов, оказался разнообразен географически, участвовать в нем съехались 160 ребят, причем не только из нашей республики, но и из Карачаево-Черкесии, Адыгеи, Ставропольского края. Основная часть прошла в Национальной библиотеке имени Т. К. Мальбахова, где старшеклассники писали очное сочинение.

    «Были предложены десять ключевых слов, из которых ребята выбирали те слова, которые они могли бы обыграть, развить и изложить в своих сочинениях. Никаких ограничений не было», – пояснил корреспонденту РИА «Кабардино-Балкария» Мурат Табишев, руководитель ассоциации преподавателей черкесского языка и литературы имени Кази Атажукина.

    2 стр., 919 слов

    «Тургенев и русский язык» в рамках областного конкурса …

    … язык! Не будь тебя – как не впасть в отчаяние при виде всего, что совершается дома? Но нельзя верить, чтобы такой язык не был дан великому народу!» Финал стихотворения в прозе не трагичен, писатель верил в душевную силу, нравственную мощь своего народа. Верил …

    Он добавил, что конкурс получился интернациональным, участие в нем приняли и представители других национальностей, изучающих кабардинский язык.

    За каждое место ребята получат денежные призы, а те счастливчики, кто получил первое место в любой из четырех номинаций, решением ассоциации преподавателей черкесского языка и литературы будут получать стипендию имени Кази Атажукина в течение всего года. Помимо этого любой участник конкурса, при условии поступления на факультет кабардинского или черкесского языка, в течение двух лет будет получать вышеназванную стипендию.

    «Объявление конкурса вызвано желанием вызвать интерес к изучению своего языка среди подрастающего поколения. Сочинения были оригинальны каждое по-своему, умение изъяснять художественно оформленную мысль среди молодых людей радует, и если среди конкурсантов найдутся желающие поступить на факультет кабардинского или черкесского языка, наша миссия будет выполнена. Во время конкурса о таком желании заявили уже семь человек», – сказал Мурат Табишев.

    Ассоциация имени Кази Атажукина действует уже на протяжении двух лет, выявляя талантливых подростков и поддерживая интерес к изучению родного языка.

    © РИА «Кабардино-Балкария», 2014

    метки: Слъагъу, Л1ыхъужь, Щхьэкiэ, Мафiэр, Iэхъуэм, Щхьэр, Джэгукiэ, Жиiэри

    Сочинение на тему «Сыадыг ык1и ащ сырэгушхо» , Сыадыг ык1и ащ сырэгушхо.

    Адыгагъэр сыбгъэ къытео.

    Сыбзэ амыгъэлъап1эмэ сыгу къео.

    Ц1ыф зэфэшъхьафхэу миныбэ дунаим щэпсэу. Зы лъэпкъыр нахьыжъ, адрэр нахьык1, анахь лъэпкъыжъыхэм адыгэхэр ащыщых. Шэпхъэ зек1уак1эу ахэлъым ыц1эк1э адыгэмэ анэмык1 еджэхэу щы1эп. Адыгагъ зып1ок1э ар зэпхыгъэр зые лъэпкъыр зэрэадыгэр къеушыхьаты.

    Сыадыг – сэ сыадыг. Сыбгъэ зэгохыгъэу «сыадыг» с1озэ, дунаир къэск1ухьан слъэк1ыщт. Ар сэзгъа1орэр сятэжъхэм къыса1уагъэр, сянэрэ, сятэрэ къысатыгъэр, къысхальхьагъэр ары.

    «Сыадыг» зып1ок1э сыда къик1ырэр?

    «Сыадыг» а гущы1эр гущы1э ин, гущы1э лъэш. Ащ къик1ырэр: сыпц1ыусэп, сытыгъуак1оп, сыхъунк1ак1оп, слъы къабзэ, силъэпкъ дахэ; гъэсагъэ, бзэ къабзэ 1улъ бэ къырып1онэу.

    Тыдэ ук1уагъэми адыгэхэр джащ фэдэн фае, лъэпкъым ишэн дахэхэм ар язехьэк1он фае. Ар сэ згъэк1одымэ, зэхэсымыш1эмэ идэхагъэ, и1эш1угъэ сыда сызэрэбылымыр? Джащ сэ сегупшысэ. Сыкъызхэк1ыгъэхэм ац1и, сэ сц1и, силъэпкъ, сихэгъэгу идэхагъи, ибаигъи къэсыухъумэн фае.

    Бзэ щымы1эу лъэпкъ щы1эщтэп ар нафэ. Лъэпкъыр лъызгъэк1уатэрэри, зыгъэбайри, зыгъэдахэрэри бзэр ары. Бзэр щымы1эу ц1эр щы1эп.

    Бзэр щы1эныгъэм ылъапс, лъэпкъым лъапсэ регъэдзы, лъэпкъыр лъегъэк1уатэ. Л1эш1эгъу пэпчъ лъэпкъым зэхъок1ыныгъэхэр фэхъух. Непэ тымгъэфедэхэ нахь мыш1эми, шэн-хабзэ дахэу, гъэш1эгъонэу бэ тилъэпкък1э ти1эр. Гук1эгъуныгъэшхо къахилъхьэу, тилъэпкък1э тхэлъыгъэмэ зык1э ащыщ зэде1эжьыр. Зы л1эш1эгъум къик1мэ адрэ л1эш1эгъум къыхахьэзэ мы зэде1эжьыр тэ тимафэхэм къанэсыжьыгъ. Адыгэхэм а хабзэм «Ш1ыхьаф» фаусыгъэу ижъык1э къырэк1о. Егъаш1эм тиадыгэ лъэпкъ зыгъэдахэу, зыгъэл1ап1эу, шэн-зек1ок1э дахэу анахь тызэрэгушхорэ шэнэу тхэлъыгъэмэ ащыщ жъым, бзылъфыгъэм шъхьэк1афэ афэш1ыгъэныр, ук1ытэр. Ащ фэдэ шэн зек1ок1э зэхэтык1эхэр тилъэпкъ хэлъ, ахэр ч1этынэжьыгъэхэп, лъым хэлъыр зыми ч1инэн ылъэк1ыщтэп тыдэ щы1эми. Ау гукъаоу щытыр, непэрэ мафэм а шэнхэм щык1агъэ афэхъу. Нахьыбэрэ зэхэтхэу хъугъэ «адыгэ ч1ыналъ», «адыгэ нэмыс» зыфэп1ощтхэри. А зэк1эри дэгъу, хэхъо лъэпкъым изэхэш1ык1.

    Ащ уш1ок1ынышъ, ищы1эк1агъэм, илэжьэк1агъэм, ихъишъэ, ыбз, икультурэ нэмык1хэми защыдгъэгъозэным зыфэтэщэи. Дахэх тич1ыналъэ, тинэмыс, адыгэ шэн-зэхэтык1эхэр тиусэхэми тиорэдхэми зэрахэтхэр, зэрэдгъэлъап1эхэрэр. Дунаим щыпсэурэ адыгэхэр нахь зэлъык1охэ, нахь зэрэлъытэжьыхэ зэрэхъугъэхэр гуш1уагъо.

    Лъэпкъ нахь ц1ык1ухэмэ абзэ, яшэн-хабзэхэр, ятхыдэ язэгъэш1эн нэмыплъ ратэу, дэдзых аш1эу зэмани къыхэк1ыгъагъ. 1994-рэ илъэсым щегъэжьагъэу адыгабзэр къэралыгъуабзэ тиреспубликэ щыхъугъэми, бзэр имыщык1агъэу бэмэ алъытэ. Адыгэ унэгъо к1оц1ым исхэр, адыгэк1э залъытэжьзэ урысыбзэк1э зэдэгущы1эжьых. «Адыгабзэм сыда ш1уагъэу къыпфихьыщтыр» зы1орэ ныхэр щы1эх. Къэлэдэсхэу зик1алэмэ яныдэльфыбзэ язымгъаш1эхэри къахэк1ых. Ар лъэшэу гукъао мэхъу. Ащ фэдэ ц1ыфэу зыбзи, зитарихъи, зикультури зымыш1эрэр ибэм фэдэ мэхъу, лъэпкъым щытхъу къыфихьырэп, лъэпкъыр егъэц1ык1у, егъэпыуты.

    1 стр., 473 слов

    «Ныдэлъфыбзэр – лъэпкъым ыпс.» учащихся (8 класс)

    … бзэр ным фагъадэу. Ащ хэплъхьани, хэпхыни щы1эп. Зэы зыщыбгъэгъупшэ мыхъущтыр: убзэ плъытэрэп ны1а — ц1ыфк1э зыплъытэжьырэп. Адыгэ лъэпкъым … ахэтых. Ащк1э мысэхэр янэ-ятэхэр арых. Убзэ пш1ок1одыным нахь насыпынчъагъэ щы1эп. Бзэр щымы1эмэ-лъэпкъыр щы1эжьэп. Ащ фэдэ тхьамык1агъо къызэхъул1эгъэ … педагог-демократэу К.Д.Ушинскэм ы1огъагъ: «Ц1ыф лъэпкъыр иныдэлъфыбзэ рэгущы1эфэ нэс ны1эп зэрэщы1эрэр.» …

    Непэрэ мафэм адыгэ шъуашэр кавказ лъэпкъхэм шъуашэу къаштагъ, Кавказым щымыщхэми зырагъэдэхагъ. Адыгэ цыем хъулъфыгъэр егъэдахэ, саеми бзылъфыгъэр нахь лъэгъупхъэ еш1ы. Джэгухэр пштэмэ, тэ адыгэхэм нахь къэшъо зэфэшъхьафыбэ, нахь дахэ зи1э сэ сиш1ош1ык1э щы1эп. Ау гухэк1ыр тиджэгухэм абхъаз, осетин къашъохэр нахьыбэу къебэк1ы зэрэхъугъэр.

    Ижъырэ зэманым тянэжъ-тятэжъхэм ахэлъыгъэ шэн дахэу тызэрыгушхон, ш1ук1э тыгу къэдгъэк1ыжьын икъун ти1агъ, т1эк1эзыгъэри бэ дэд. Ау нахьыжъмэ яш1уш1агъэ, лъэпкъым ишэн дахэхэр икъоу къэтымыухъумэзэ к1эн лъап1эхэр ч1этэнэх. Тэ тымыгъэлъап1эрэр хэт тфиугъоижьын. Ет1ани ч1энагъэу тш1ырэмэ такъыфызэмыплъэк1ыжьыхэуи къыхэк1ы. Ук1эгъожьыгъэу къэбгъэзэжьыгъэми ахэр къэгъотыжьыгъош1у хъущтэп.

    Арышъ, къас1омэ сш1оигъор шэн-хэбзэ зэхэтык1э дахэхэу лъэхъэнэ чыжьэмэ къарахызэ, лъэпкъым зы1эк1имгъэзэу къыднигъэсыжьыгъэхэр псы къиугъэ ш1оркъэу блэчъырэм т1эк1илъэсык1ыным ищынагъо тыхэт. Хэтк1и нафэ ч1эптэкъурэр угъоижьыгъуай.

    Зык1и зыщыбгъэгъупшэ хъущтэп тыкъызтек1ыгъэхэр зэрагъэлъап1эщтыгъэхэр, зэхэлъхьэгъэ къэбарэу зэрэщымытыр. Ц1ыф зэхэтык1э дахэ зэря1агъэм, зыпкъ ит шэн-хабзэхэр, адыгагъэр, адыгэ нэмысыр зэрахэлъыгъэхэм апае ахэр агъэлъап1эщтыгъэх.

    Адыгагъэ улэжьыныр къин, ау дахэ, ц1ыфыр лъэшэу егъэины, егъэлъап1э. Щы1ак1эр гохьы, хъопсагъо еш1ы.

    Нарт хъыбархэр

    Сосрыкъуэ и пшыналъэм и къедзыгъуитI

    ХьэтIохъущокъуэ Къазий итхыжауэ

    Армэ лIы фIыцIэ гъущIынэ,

    Нарт шухэр щышэсым,

    Жэщибл-махуибл уаеми нызэрищIэкIщ,

    Уэ езыхэри нызэупщIыжщ:

    Уэ, Имыс, мафIэ уиIэ?

    Уэ, Сосым, мафIэ уиIэ?

    Жьынду ЖьакIэ, мафIэ уиIэ?

    Арэкъшэу, мафIэ уиIэ?

    Уэзырмэдж, мафIэ уиIэ?

    Ашэм и къуэ Ашэмэз, мафIэ уиIэ?

    Хъымыщ и къуэ Батырэз, мафIэ уиIэ?

    Сыбылши, мафIэ уиIэ?

    Албэч и къуэ Тотырэш, мафIэ уиIэ?

    МафIэ зиIэ къахэкIакъым;

    Анэм и къуитIри тхьэусыхащ:

    Ар жаIэурэ здэщытым,

    «Мыри ди дыщэ лъэужьщ,

    МафIэ щхьа дызэтолIэ».

    «Айхьай, сэ сиIэ»,-жиIэри,

    МафIэ инуэ къахуищIащ;

    Дзэ псори щызэдэкIуэм,

    Мыдэ ди дыщэ лIэужь,

    МафIэ уиIэм, къытхуэщI»,-жаIэри,

    Мыр етIани къеулъэIу;

    «Уащхъуэ къан, симыIэ,

    И Тхъуэжьейм зридзри,

    ХьэрэмэIуащхьэ докIуейри зеплъыхь:

    Зы чэщанэ къуагуэжьым

    Iугъуэ тIэкIу кърихууэ

    Лъэс зищIри къекIуасэщ;

    И щхьэмрэ и лъэмрэ зэгъэкъуащ,

    МафIэр и кум илъыжщ;

    Ар и шым къеупщIыжщ:

    «Мырмэ си Тхъуэжьей ажэ,

    И щхьэ-илъэ зэгъэкъуащ,

    МафIэр и кум илъыжщ,

    МафIэр сыткIи фIэтхын, жи».

    Армэ, лIы фIыцIэ гъущIынэ,

    Сэ си шы лъэ макъым

    Хьэ лъэ макъ зезгъэщIынщ;

    2 стр., 573 слов

    По адыгейскому языку «Адыгэ Республикэр Урысыем щыщ»

    … Тыжьынрэ, дышъэрэ къябэк1эу, пчанэр ищыгъэу зыплъэгъурэм ахэр зыфадыгъэ лъэпкъым ишъауи ипшъашъи ядэхагъэ унэгу къык1эуцо. Тишъуашэхэмрэ ти1ашэхэмрэ … я1эу, зык1ыныгъэ ахэлъэу, ашъхьэ уасэ фаш1ыжьэу мэпсэух Сыадыг зы1орэр адыга зэк1э? Адыгэм къушъхъэхэр ыгу илъ, … нахь дахэ горэ ахэолъагъо. Урысыем хэку ц1ык1у бэу зэтефыгъ, ахэмэ мэханэшхо я1, яш1уагъэ зэфэшьхьафи къэралыгъом къырагъэк1ы. Тэ ти Адыгэ …

    Сэ си хьэ лъэ макъым

    Джэду лъэ макъ зезгъэщIынщI;

    • Зы пхъэ дзакIи къэддыгъунщ».

    Мыр чэщанэм къекIуалIэри,

    Зы пхъэдзакIи къадыгъущ;

    Зы пхъэдзакIи къакIэрыхущ,

    Иным и куафэ трихьащ,

    Уэ Инри къызэщыури,

    И пхъэдзакIэхэр къибжыжри,

    Зы пхъэдзакIи къыхуэтщ.

    «Си адэм кърахьэкIащэрэ,

    Къеубыдыж жэщибл-махуибл жар.

    Сосрыкъуэ здэщыIэ къызжумыIэм».

    И хъыбари зэхэсхащ,

    И джэгукIэ сыгъащIэ».

    «Айхьай, и джэгукIэ уэзгъэщIэн»,-

    ЖиIэри, уэ Инри къришажьэщ,-

    Къапщыкъай лъапэ къагъэувырти,

    Нэхъ хуабжьыхэуэ дрихуеижырт».

    «Сэри агуэ сэгъэщI»,- жи.

    Нэхъ хуабжьыхэуэ дрихуеижщ,

    Пхэ хьэмбытIи къригъауэщ;

    Уэ Иныр къызэщыужри:

    «Мыри джэгукIэ щIагъуэщ,

    Нэхъ щIагъуэ пщIэми сыгъащIэ,

    НатIэпэ ихъу-ибжь иреху»,- жи.

    Сосрыкъуэ Тхьэм иукIщ,

    Иным и укIыкIэ хуэмыщIэ.

    «Нэхъ щIагъуи уэзгъэщIэнщ»,- жиIэри

    Уэ Инри къришажьэщ,-

    Шэ хужьуэ шэ щэщIхэр

    Жьэдэз хъуху жьэдадзэрт,

    «Сэри агуэ сэгъэщI»,- жиIэри

    Уэ Иныжьыр къэтIысщ;

    И жьэ къригъэущIри,

    Шэ хужьуэ шэ шэщIхэр

    Жьэдэз хъуху жьэдидзэщ.

    Мыри джэгукIэ щIагъуэщ,

    Iу кIуэцI ихъу-ибжь иреху,

    Нэхъ щIагъуэ пщIэми сэгъащIэ».

    Сосрыкъуэ Тхьэм иукIщ,

    Иным и укIыкIэ хуэмыщIэ.

    Вабдзэ, фIэбз къигъэплъырти,

    Жьэдадзэрти, и ныбэ щигъэупщIыIурти,

    И щIыбкIэ къызжьэдидзыжырт».

    Вабдзэ, фIэбз къигъэплъри,

    Уэ Иныжьым и жьэм жьэдидзащ;

    И ныбэм щигъэупщIыIури,

    И щIыбкIэ къызжьэдидзыжщ,

    Мыри джэгукIэ щIагъуэщ,

    Нэхъ щIагъуи сыгъащIэ».

    Сосрыкъуи Тхьэм иукIщ,

    Иным и укIыкIэ хуэмыщIэ.

    Зы джэгукIи къэнащ.

    Хы къуэпсибл зэпрашырти,

    А нэхъ куум хагъэувэрт,

    И лъэр щIым нэмысуэ,

    И жьэм псы жьэдэмыуэуэ

    Уэ Иныжьри хигъащтхьэщ.

    Уэ Иныжьыр къыздеIэм,

    И мылхэр къигъачэщ,

    Нэхъ быдэуэ хигъэщтхьащ.

    Уэ Иныжьым: «СеIэ щхьа,

    Мыр и джатэ кърипхъуэтри,

    «Ыф»,- жиIэри, къыщепщэм,

    Уэ и джатэ кърихри,

    Щхьэ фIихынуэ щыхуекIуэм:

    «Сэри сымы-Иныжь делэтэм,

    Уи лъэкIампIэкIэ усцIыхупхъэт».

    Иным и щхьэ къыфIихри,

    МафIэри къихьри къэкIуэжщ.

    Хэт щIыIэм игъэлIащ,

    Хэт хуабэм игъэлIащ,

    Яку дэлъуэ къэна тIэкIу

    МафIэр инуэ яхуищIщ,

    ИтIанэ хъунщIэри куэдуэ къаригъэщIри,

    Уэ я дежи къишэжащ Сосрыкъуэ.

    Сосрыкъуэрэ Иныжьымрэ

    Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

    Армэ Сосрыкъуапцlэ,

    Армэ лlы фlыцlэ гъущlынэ,

    Мыдэ емынэ шу!

    Нарт шуудзэр щышэсым

    Сосрыкъуэ емыджэ.

    Уае бзаджэ къатохъуэри

    Гъуэгущхьиблым къытонэ.

    • Уий, Имыс, мафlэ уиlэ?
    • Уий, Сосым, мафlэ уиlэ?
    • Жьынду Жьакlэ, мафlэ уиlэ?
    • Арыкъшу, мафlэ уиlэ?
    • Уэзырмэс, мафlэ уиlэ?
    • Ашэм и къуэ Ашэмэз,

    Мафlэ уиlэ?

    • Хъымыщ и къуэ Батэрэз,

    Мафlэ уиlэ?

    • Албэч и къуэ Тотрэш,

    Мафlэ уиlэ?

    …МафIэ зиIэ нарт шухэм,

    8 стр., 3837 слов

    Характеристика и образ дуни в повести станционный смотритель пушкина

    … народе, сын глядит в дом, а дочь глядит вон. Характеристика Дуни из повести «Станционный смотритель» Дуня была единственной дочерью станционного смотрителя Самсона Вырина. Рассказчик описывает, что девушка была очень красивой. Прощаясь … она так и не смогла попросить у него прощения. Поступок и судьба Дуни («Станционный смотритель») В этой связи я хочу напомнить мудрые, но до сих пор не …

    Уий жыIэт, къахэкIкъым.

    Абы хэту Сосрыкъуэ

    Нарт шу гупым хошасэ.

    • Армэ ди дыщэ лIэужь,

    МафIэ щхьэ дызэтолIэ!

    Нартхэ мафIэ къахуещI,

    Жьыбгъэм мафIэр хепхъэж.

    МафIэ щхьэкIэ догъалIэ!

    Хьэрэмэ Iуащхьэ дэжеймэ,

    Зы чэщанэ къелъагъу:

    Iугъуэ мащIэ къреху.

    • Армэ ди Тхъуэжьеижь,

    Мыр иныжьым и унэщ,

    И щхьэ – и лъэ зэтащ,

    МафIэр и кум илъыжщ,

    МафIэр сыткIэ фIэтхьын?

    Армэ лIы фIыцIэ гъущIынэ,

    Хьэ лъэ макъ зысщIынкъэ,

    Джэду хуэдэ секIуэнкъэ:

    Зы пхъэдзакIэ къэпхъуатэ!

    Зы пхъэдзакIэ къипхъуатэщ,

    Зы теуэгъуэ къикIуауэ

    МафIэ дэпи пылъэтщ,

    МафIэ дэпыр иныжьым

    И пхъэдзакIэр ибжыжмэ,

    Зы пхъэдзакIэ къыхуэтщ.

    • Си адэм ураухьэкIи!

    Хэт и бзаджэ си дыгъу?

    Зы шу цIыкIуи Iэрыхьэщ.

    • УитI, нартхэ я щауэ,

    И хэщIапIи сымыщIэ!

    И джэгукIэу зы сощIэ

    Iуащхьэ лъапэм тоувэ,

    Бгыщхьэм итщи, нартыжьхэм

    Мывэр бгыщхьэм дехуж.

    • Хъункъэ ари джэгукIэ!

    Къегъэжэхыт зы мывэ!

    …Бгыщхьэм йохьэ Сосрыкъуэ,

    Мывэр бгыщхьэм дехужри

    Иныжь ябгэр мэгубжь:

    • Мыр джэгукIэ щIагъуэщ,

    Нэхъ щIагъуэжи къызжеIэ!

    …Сосрыкъуэ тхьэр къеуэщ:

    И укIыкIэр хуэмыщIэ!

    • Ари джэгукIэ щIагъуэщ,

    Нэхъ щIагъуэжи къызжеIэ.

    …Сосрыкъуэ тхьэр къеуэщ:

    И укIыкIэр хуэмыщIэ!

    Вабдзэ плъари жьэдедзэ,

    И лъатэм щегъэупщIыIури

    • Гъэплъи, къэдзыт зы вабдзэ –

    …Вабдзэ плъар жьэдедзэ:

    И кIуэцIым щызэрегъажэри

    • Ари джэгукIэ щIагъуэщ,

    Нэхъ щIагъуэжи къызжеIэ!

    …Сосрыкъуэ тхьэр къеуэщ:

    И укIыкIэр хуэмыщIэ!

    И джэгукIэу мыр сощIэ:

    Хы къуэпсиблыр щызэхэуэм

    Мылыр дамэкIэ къекъутэри

    • Ари хъуни джэгукIэ! –

    Хым хегъащтхьэ иныжьыр.

    • КъеIи, мылыр пхуэкъутэм,

    …Мылым къоIэ иныжьыр:

    • Хъуакъым, хъуакъым! – жреIэ. –
    • КъеIэ! – жиIа щхьэкIэ,

    Хым иубыдщ иныжьыр!

    И щхьэр фIихын щыхуежьэм,

    Ай, лъэнкIапIэ Iушэ,

    Мыр джэгукIэ хъуакъым!

    • Куэд жыпIэнущ иныжьым! –

    МафIэр къихьри нартхэ

    Дзэ зыIумысыж уэрэд

    Къэбэрдейхэр мы уэрэдым зэреджэр «Дзэ зыIумысыж уэрэдщ», абы къикIыр «уэрэдыжь дыдэ» жыхуиIэщ. Мы уэрэдым къыщыгъэлъэгъуа Iуэхугъэхэр тхыдэм зыщIыпIи иткъым. Къардэнгъущ I Зырамыку

    Нартыжь уэрэд

    Дунеижьри, уой жи, щымыджэмыпцIэмэ,

    ЩIылъэ щхъуантIэри, уой дуней, щызэпцIагъащIэмэ.

    Уар, ди уафэри, уой дуней, хъыкIэ щаухуэмэ,

    А зэманымэ, уой дуней, сыгущэхэлът.

    Уар ди щIылъэри, уой дуней, мэлкIэ щаубэмэ,

    А зэманымэ, уой дуней, сышкIахъуэ щIалэт.

    Индылыжьымэ, уой дуней, щIалэр щебакъуэмэ,

    А зэманымэ, уой дуней, сылIыныкъуэфIт сэ.

    Бещто Iуащхьэри, уой дуней, къандзэгу щыхуэдэмэ,

    А зэманым, уой дуней, сылIы зи IэфIыгъуэт.

    Бещто мэзри, уой дуней, щымыч-мыбжэгъумэ,

    А зэманымэ, уой дуней, сылIыныкъуэтхъут.

    6 стр., 2883 слов

    Образ и характеристика Дуни в повести Станционный смотритель Пушкина

    … станционный смотритель. Она представлена в образе девушки с милыми щечками, русыми волосами и голубыми глазами. Успевая и тут и там, она занимается и хозяйством и успевает шить себе новые платья, Отличается Дуня … самой смерти, и оставаться с ними рядом в нужную минуту. Сочинение про Дуню Неоднократно в … взаимной любви и счастье, это очаровывало ее. Погодя Дуня вместе с гусаром Минским уезжает тайком …

    Къаз и губгъуэ, уой дуней, дыщызэдихьэмэ,

    ЩхьэкIуиери, уой дуней, къысхубогъакIуэ.

    Уар, ЩхьэкIуиеурэ, уой дуней, къысхуэбгъэкIуамэ,

    Уар, а махуэмэ, уой дуней, сигъэтхъупат.

    Дунеижьымэ, уой жи, батэр щагъэшри,

    Дзэр зезышэри, уой дуней, ди аужь имыкIи.

    Си джатэжьурэ, уой дуней, хьэщхьэрыIуэдзэ,

    И дзэпкъитIымкIэ, уой дуней, лъыхэр йожэхри.

    Псыежэхымэ, уой дуней, сызэпрыплъмэ,

    Кхъухь фIыцIэжьхэри, уой дуней, къызэпрахури.

    Кхъухь ф I ыц I эжьурэ, уой дуней, къызэпрахумэ,

    Дзэ фIыцIэжьхэри, уой дуней, къызэпрешри.

    Дзэ фIыцIэжьурэ, уой дуней къызэпришымэ,

    Ар дзэщхьищкIэрэ, уой дуней, зынаузэщIри.

    Дзэр зезышэурэ, уой дуней, ТIотIрэш ябгэ,

    А зэманымэ, уой дуней, ди аужь имыкIи.

    ХъымыщыкъуэкIэ, уой дуней, ди Батэрэзри,

    А зэманымэ, уой дуней, ди дзэгъэшынэти.

    Уар, и пащIэри, уой дуней, хуэжэрумиблти,

    Езы гущэмэ, уой дуней, пылыпкъыр хэлът.

    Хьэдрыхэмэ, уой дуней, лъыхэр щIаушэ,

    ЩIы фIыцIэжьымэ, уой дуней, сыщIозэшыхьри.

    ЩIы фIыцIэжьыри, уой дуней, къызэгуэстхъынути,

    Дунеижьымэ, уорэдэ, сытехьэжынут сэ.

    Албэч и къуэри, уой дуней, си пэбг имыхти,

    Мыр и бжыкIымкIэ, уой дуней, сынреIулIри.

    ЛIыгъэр зи фIыщIэр

    Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

    ЗекIуэм хэтурэ, Уэзырмэс цIэрыIуэ хъуащ, лIыгъэшыгъэкIэ къыпэхъун ирихьэлIэркъым. Гъуэгу техьэмэ, шу пашэщ: гъуэгум щыгъуазэщи, и гъусэр щигъэгъуащэ къэхъуркъым. Унэм къихьэмэ, и унэр хьэщIэ кIуапIэщ – шыгъупIастэкIэ ущIыхьэнукъым. ЦIэрыIуэ щыхъум, жагъуэгъуи игъуэтащ.

    • И унэ исыращ псори зи фIыщIэр: и унэ исыр мыхъуамэ, апхуэдэ лIыгъэ къыкъуэкIынутэкъым,-жари ирахьэжьащ Уэзырмэс и жагъуэгъухэм.

    Уэзырмэс ар щхьэкIуэ щыхъуащ.

    И унэм ихьэжри и щхьэгъусэм жриIащ:

    • Си унэ уисыж хъунукъым афIэкIа: дызыбгъэдэкIыжын хуейщ.
    • Сыт къэхъуар? Уигу сыткIэ зэзгъэбгъа?
    • Къэхъуаи щыIэкъым, си гуи нобгъакъым,- жиIащ, Уэзырмэс.

    – Си лIыгъэр зыщалъагъур уи дежщ. Уэр мыхъуамэ, схузэфIэкIын щымыIэу жаIэ си жагъуэгъум.

    • Абы щыгъуэм сыт сщIэн? – жиIащ унэгуащэм. – Дызэдэпсэу щымыхъужынукIэ, си дыщым сегъэшэж.
    • Уигу нэхъ пымыкIымрэ уи нэ нэхъ къыфIэнэмрэ уи Iыхьэщ – сызэблэн щыIэкъым: гур зэщIегъащIи, дэш.
    • Хъунщ,-жиIащ унэгуащэм. – Зы закъуэкIэ сынолъэIужынущ: уи ныбжьэгъухэм къеджи, фадэ-пIастэ Iэнэ къахуэзгъащтэ – ягу фIыкIэ сыкъинэнщ.

    Уэзырмэс и ныбжьэгъухэр къриджащ, и щхьэгъусэм фадэ-пIастэ Iэнэ къахуищтэри жэщищ-махуищкIэ игъэхьэщIащ.

    Жэщищ-махуищкIэ щысауэ, Уэзырмэс и ныбжьэгъухэр унэм икIыжащ, езыр, Iэнэм бгъэдэсурэ улэуати, Iурихри жейм хилъэфащ.

    И щхьэгъусэр жейм щыхилъафэм, унэгуащэм гур зэщIригъэщIащУэзырмэс зэрыжейуэ гум ирилъхьэри гъуэгу тришащ.

    Гъуэгу здытетым, Уэзырмэс къызэщыужащ.

    • Дэнэ сыпшэрэ, унэм щхьэ сыкъипща? – еупщIащ и щхьэгъусэм.
    • Уигу нэхъ пымыкIымрэ уи нэ нэхъ къыфIэнэмрэ здиш унэм къызжепIа?
    • БжесIащ. ЖысIам сыхущIегъуэжакъым.
    • УхущIемыгъуэжамэ,- жиIащ Уэзырмэс и щхьэгъусэм,- сигу нэхъ пымыкIри си нэм нэхъ къыфIэнэри уэрати, унэм укъисшащ.

    Уэзырмэс къызэфIэтIысхьэжри, гущхьэIыгъым еджащ:

    8 стр., 3826 слов

    Как сложилась дальнейшая жизнь дуни. «Продолжение истории Дуни

    … несчастная, а с гордо поднятой головой, как победительница, которая выиграла битву с судьбой. Дуня девушка без приданного и не дворянка, … оскорбления. Только в самом конце повести мы узнаем, что судьба Дуни решилась удачно. Она стала барыней с тремя детьми … уверенно, не робеет. Белкин характеризует Вырину, как маленькую кокетку, видевшую свет. Дуня давно заметила, какое сильное впечатление она …

    • Нэгъэзэж. Мыбы лажьэ иIэкъым. Лажьэ зиIэр сэращ – жагъуэгъум сагъэжэкъуащ.

    Игъэзэжри, Уэзырмэс и унэгуащэр и унэ иришэжащ.

    Ашэмэзрэ нартхэ я Дыгулыпхъурэ

    Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

    Нартхэ я Дыгулыпхъу псыхьэ ежьауэ зы шу кърихьэлIащ. Шум и гъуэгур зэримыупщIын щхьэкIэ, Дыгулыпхъу къэувыIэри гуэгуэныр иригъэувэхащ. Шур къэсмэ – Ашэ и къуэ Ашэмэзт.

    Дыгулыпхъу зэрыIуэрыIуэдзыр ищIэрт Ашэмэз. «Мыбы зыгуэр жезгъэIэнщ»,-жери, Дыгулыпхъу деж къыщысым, Ашэмэз шыр къыжьэдикъуащ.

    Дыгулыпхъу къеплъри, Ашэмэз и бзэгупэ япэ къыдэшэсеямкIэ къеупщIащ пщащэм:

    • Нартхэ я Дыгулыпхъу, мыбыкIэ шы блахуу умылъэгъуауэ пIэрэ? Шы солъыхъуэ.

    Ашэ и къуэр шы зэрымылъыхъуэр къыгурыIуащ нартхэ я Дыгулыпхъу. «Сигъэпсэлъэн щхьэкIэщ къыщIызэупщIыр»,-жиIащ игукIэ, итIанэ мыр къыжриIащ Ашэ и къуэ Ашэмэз:

    Нэхущ вагъуэр къыщыщIэзым

    Си бжэ дазэр зэIузри

    ТепIэн дазэм сыкъыдэплъщ:

    ПцIэгъуэплъыр сокупцIэ дамыгъэу,

    Зыхури псыпцIэм хэнауэ,

    Уи адэм и шыр ихуащ.

    А слъэгъуам укIэлъымыкIуэ,

    А слъэгъуам укIэлъымыжэ.

    Нартхэ я Дыгулыпхъу апхуэдэ псалъэ къридзын и гугъакъым Ашэмэз.

    Сыт жиIэжынт Ашэ и къуэм? Пидзыжын щимыгъуэтым, Дыгулыпхъу еупщIащ:

    • А псор пщIэуэ, дапщэщ укъалъхуа уэ дахэр? – жери.

    Нартхэ я Дыгулыпхъу абыи хуэщIати, мыпхуэдэ жэуап къритащ Ашэ и къуэм:

    Къаз анэ щыгъуалъхьэу,

    ГупкIэ мэш къыщахым –

    А лъэхъэнэм сыкъалъхуащ.

    • Iэу! Iэу! – жери Ашэмэз и нэр къихуащ. – Дэнэ укъыщалъхуар? – жиIэу къеупщIа фIэкI, нэгъуэщI игъуэтыжакъым. Нартхэ я Дыгулыпхъу, и Iэр псыхъуэмкIэ ишийри, жиIащ:
    • Мо унэ хужьым – хьэ хужьыбэ зыIулъым – сыкъыщалъхуащ.

    Ашэмэз и щхьэр иригъэкIэрэхъуэкIри блэкIащ. Ашэмэз щыблэкIым, нартхэ я Дыгулыпхъу, гуэгуэныр и дамащхьэ тригъэувэжри, псыхъуэм дыхьащ, псыхьэ ежьати.

    Зэшищым я шыпхъур

    Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

    Шууищыр къэсащ, псы Iуфэм къыIухьэри, шым шхуэIур жьэдахащ. Шыр псы ирагъэфэху, Бэдынокъуэ шууищым якIэщIэдэIухьащ.

    • Ди шыпхъум и закъуэ къиднащ унэм,-жиIащ зым. Дгъэзэжыху, яхьынкIэ сошынэ.
    • Хьищэрэ бгъищэрэ дэлъщ ди пщIантIэ – хэт хуэхьын? – къыпидзыжащ етIуанэм.

    Ещанэм и псалъи зэхихащ:

    • Хэт игу къэкIын? Мэлыфэ яхуомыдзауэ, бгъищэм уазэрыхэзэгъэн щыIэкъым, хьищэми ублагъэкIынукъым, мэлыщхьэ яхуомыдзмэ. ДыщIэшынэн щыIэкъым.

    Зэхихам егупсысурэ, Бэдынокъуэ нэху игъэщащ. Шууищым зи гугъу ящIар пщащэ цIэрыIуэт, къыщIэупщIэми иратыртэкъым, яхьынуи зыхузэфэкI къыкъуэкIыртэкъым. Бэдынокъуэ зрихьэлIа шууищыр пщащэм и дэлъхут, мафIэр къаIуролъэлъ жыхуаIэм хуэдэти, зэшищыр унэм исмэ, езыкун щыIэтэкъым, зэшищыр унэм икIмэ, хьищэмрэ бгъищэмрэ уафIэкIынутэкъым. Бэдынокъуэ и пщIыхьэпIэ дэнэ къыщыхэхуэнт пщащэ цIэрыIуэм и дэлъхуищым я тIасхъэ щыгъуазэ хъункIэ: пщащэр яфIихьын мурад ищIащ, Амыщ и хъушэм хыхьэри зы гъэлъэхъу иригъэукIащ, гъэлъэхъум и щхьэмрэ и фэмрэ уанэкъуапэм фIидзэри гъэгу теуващ. Пщащэм и дэлъхухэр зэрежьар илъагъуагъэххэти, пщащэр зыдэс банапцIэ чом ирихулIащ Бэдынокъуэ. Шы лъэ макъ щызэхахым, хьищэмрэ бгъищэмрэ зэрызехьэ хъуащ, жьапщэ хуэдэ къызэрехьэжьэри Бэдынокъуэ къаувыхьащ: хьищэр къыжьэхобанэ, бгъищэр дамэкIэ къонэпкъауэ.

    85 стр., 42109 слов

    Главная » Алфавитный каталог авторов » Б » Адыгская этика

    … в адыгском морально-правовом кодексе адыгэ хабзэ и в адыгской этике — адыгагъэ. Это две составные части традиционной соционормативной культуры адыгов, и каждая из … помощью специальных указаний, варианты адыгского языка (кабардино-черкесского и адыгейского), на которых приводится иллюстративный материал. Вместе с тем как синонимы используются обозначения «адыг» («адыгский») и «черкес» …

    Гъэлъэхъум и щхьэр яхуидзри, хьищэр зэхигъэлъэдэжащ: щхьэр зэпаубыдауэ зым адрейм къыжьэдеч, шури къафIэIуэхужкъым, зэрышхыурэ зэрыдэхри хьэ банэ макъыр ужьыхыжащ. Мэлыфэр щахуидзым, япхъуатэри, бгъищэр уэгум ихьэжащ.

    Хьищэмрэ бгъищэмрэ щыщхьэщыкIым:

    • Хъуащ иджы! – жери Бэдынокъуэ банапцIэ чор шыбгъэкIэ ирищIыкIащ, пщащэр шыплIэм къыдидзэри чом къыдэкIыжащ.

    Сосрыкъуэ и хьэщIэ

    Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

    Бэдынокъуэ и хъыбар щызэхихым, и лIыгъэр здынэсыр игъэунэхун мурад ищIащ Сосрыкъуэ.

    • Си хьэщIэщ къихьэ, си шыгъупIастэ зыIугъахуэ,-жери.

    Бэдынокъуэ къэшэсри къежьащ. Къыщежьэм, и шыр игъэIущащ:

    • ХьэщIэщым сисыху, пщIэнур мыращ-моращ,- жери.

    Сосрыкъуэ деж нэсри, Бэдынокъуэ и шыр шы фIэдзапIэм къыбгъэдинащ, езыр хьэщIэщым ихьащ.

    ХьэщIэщым щихьэм, и джатэр зыкIэрихри бжэм ит щIалэм хуишиящ. ЩIалэр къэIэба щхьэкIэ, джатэр хуэIэтакъым: джатэр тещIэри, игъэтIысащ. Бэдынокъуэ джатэр къищтэжри блыным фIидзащ, блыным щыфIидзэм, джатэр техьэлъэри щыхьыбжьэр къыфIищIыкIащ.

    • Зыми ухуэIэтыркъыми нобэ,-жери Бэдынокъуэ джатэр ибг ирищIэжащ.

    ХьэщIэщым зы щIалэ къихьащ:

    • Уи шым дыпэлъэщыркъым,-жери. – Шы фIэдзапIэр къыхичауэ мэджэгури дигъэпщафIэркъым. Сыт тщIэнур? Тхуэубыдыркъым.
    • Си зы шабзэ хэфси, шабзэм ефпх,-жери Бэдынокъуэ зы шабзэшэ къаритащ.

    НэгъуэщI зы щIали кърамыджауэ шабзэшэр яхущIэхакъым. ТIум зэпаубыдри Бэдынокъуэ и шабзэшэр щIахащ, хасэри шыр ирапхащ.

    Iэнэм пэрытIысхьэжауэ, Сосрыкъуэ хъуэхъубжьэ къыIэщIигъэуващ Бэдынокъуэ:

    • Фадэбжьэ къефи, уи лъэгум дыщIэгъэплъ,-жери.
    • ФадэбжьэкIэ лIыгъэ ягъэунэхуркъым,-жиIащ Бэдынокъуэ,- Си лъэгум фыщIэплъэнумэ, банэ гуибл къевгъашэ.

    Банэ гуибл къашэри пщIантIэм къыдакIутащ. Бэдынокъуэ банэ гуиблыр лъэгукIэ зэхигъэщэщащ, епщэжри банэ гуиблым я сабэр жьым иригъэхьащ.

    Сосрыкъуэ деж къыщыхьэщIэщ, къыщыфэщ-къыщыуджри, Бэдынокъуэ шэсыжащ.

    Сосрыкъуэу си къан

    Къэбэрдейхэм зэрыжаIэр

    Сосрыкъуэу си къан,

    Сосрыкъуэу си нэху,

    Афэр зи джанэ куэщI,

    Дыгъэр зи пыIэ щыгу,

    Абазэхэхэм зэрыжаIэр

    ЛIым иIуэфхэр зиащэ,

    Арщыкъ темэну къиугъэм

    Бжьэдыгъухэм зэрыжаIэр

    Нарт щхьахьэ узысэгъакIуэм

    КIэмыргуейхэм зэрыжаIэр

    Нарт щхьахьэ узысэгъакIуэм

    ХьэкIувхэм зэрыжаIэр

    Сауэсырыкъуэу зи нур,

    ПчикIэр зипэIуэ щыгу,

    Хьэтыкъуейхэм зэрыжаIэр

    Зынэхэр жьэгъуэшэуэ бын,

    Зынэхэр гъущIышхуэ мащI,

    Шапсыгъхэм зэрыжаIэр

    Наты щхьахьэ уздэкIуэм

    Сирием зэрыщатхар

    ЗынитIур жьэгъуэ щий,

    Нарт щхьэхьэ уздэкIуэм

    Щэуэ джэгуэгъу уэгъуэт,

    Шым и щхьэкIуэрэ къэIуат,

    Тыркум зэрыщатхар, Санэхуафэ

    Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

    Фи хъуэхъубжьэр си щIасэщ,

    Мыр си щIасэу вжызоIэ:

    Махуэ жагъуэ димыIэу,

    ФIыгъуэ диIэрэ здэдгуэшу,

    Ди шагъдийхэр здидгъэлъу,

    Вагъуэм пэбжыр ди Iэщу,

    ЛIыхъу цIэрыIуэр ди щауэу,

    Щыуэныгъэр ди мащIэу,

    ПщIэ зыхуэтщIыр нэхъыжьу,

    12 стр., 5584 слов

    Пир нартов картина описание. Нартский эпос как альтернативный …

    … его принадлежит мне! И он немедля зарезал вола и устроил пир для нартов. Мальчика назвали Айсаной. После пира Сафа взял его к себе в небесное жилище ». Стал … – меч, стрелы и т.п. Все эти артефакты вручаются именитым нартам, героям и переходят, как правило по наследству. Как Сослан закалил себя «Батрадз и Тхыфырт Мукара» Как …

    Ди жагъуэгъухэр тфIэлIыкIыу,

    ТлъэкIыр тщIэжрэ дытхъэжу,

    Ди тхъэжыгъуэр гъунэншэу,

    Ди гуэныр гъавэм къикъутэу,

    Дзажэ дакъэр я Iусу,

    Ди щIалэхэр зекIуэ ежьамэ,

    Дыщэплъыр я пащIэу,

    Ди унэ уардэ унэжьрэ

    Пхъэм и махуэр ди бжаблэу,

    Бланафэр ди бгъэну –

    Гъэ мин гъащIэ Тхьэм къыдит!

    Сосрыкъуэрэ Тхъуэжьейрэ я тIасхъапIэр

    Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

    Сосрыкъуэ и щытхъум имыгъаплъэ щыхъум, нартхэ Сосрыкъуэ яукIын мурад ящIащ. Куэдрэ еща, мащIэрэ еща – Сосрыкъуэ и тIасхъапIи Тхъуэжьейм и тIасхъапIи къахуэхутакъым. И т1асхъапIэ къамыхутэмэ, пэлъэщынутэкъым. Уэрсэрыжь деж кIуащ нартхэр:

    • Сосрыкъуэрэ Тхъуэжьейрэ я тIасхъапIэр къытхуэхутэ,- жари.
    • ДжатэкIи шабзэкIи Сосрыкъуэ фыпэлъэщынукъым,- къажриIэжащ Уэрсэрыжь. – ФылъежьэкIэ Тхъуэжьейми фыщIыхьэнукъым.
    • Жэщибл-махуиблкIэ фыкъыспэплъэ, сэ зыгуэр фхузэIусщэнщ,- жери нартхэр къыдигъэкIыжащ Уэрсэрыжь.

    Нартхэр къыдигъэкIыжри Уэрсэрыжь аргъуейм еджащ. Аргъуейр къэсри Уэрсэрыжь и пащхьэ къитIысхьащ.

    • Зэхэпха нартхэ жаIар? – еупщIащ Уэрсэрыжь аргъуейм.
    • Зэхэсхащ,- жиIащ аргъуейм.
    • Зэхэпхамэ, ежьи, Сосрыкъуэрэ Тхъуэжьейрэ къэгъуэт, я тIасхъапIэ умыхутауэ къомыгъэзэж.

    Аргъуейр Уэрсэрыжь и пщIантIэ дэлъэтыкIащ, махуищ дэкIри и псэ пыт къудейуэ къигъэзэжащ.

    • Къэпхута Сосрыкъуэрэ Тхъуэжьейрэ я тIасхъапIэ?
    • Къэсхутащ,- жиIащ аргъуейм.

    – Тхъуэжьейм и шыкIэ налъэ къыстехуэри си зы дамэр икъутащ. Си зы дамэ щикъутэм, жьым сыкъэшэсри армыгъуейуэщ сыкъызэрыкIуэжар.

    • Сосрыкъуэрэ Тхъуэжьейрэ я тIасхъапIэр сыт?
    • Сосрыкъуэ и тIасхъапIэр и куэпкъыщхьэрщ, Тхъуэжьей и тIасхъапIэр и лъэгурщ,- жиIащ аргъуейм.
    • Жеяуэ сащрихьэлIэм, я щхьэм щызублэри си дыдыр хэсIуурэ я щIыфэр къэсхутащ.

    Сосрыкъуэ къыщыскIар си пэ дыдыр и куэпкъыщхьэм хэсхуа нэужьщ. Тхъуэжьейр щетхэуар и лъэгум сынэса нэужьщ.

    ПIалъэр къыщысым, нартхэр Уэрсэрыжь деж ихьащ:

    • Сыт къыджепIэн? – жари.
    • ВжесIэн щыIэщ, фхузэфIэкIынумэ,- къажриIащ Уэрсэрыжь.
    • КъыджепIэмэ, тхузэфIэкIынум деплъынщ,- жаIащ нартхэм.

    — Псыжь адрыщI шурылъэс фыщыджэгу. Шурылъэс къывдэджэгумэ, фызэщиудынурэ Сосрыкъуэ къыфхэкIыжынущ. АпщIондэху Псыжь гъуаплъэ лъэмыж тефлъхьэ, лъэмыжым мафIэ щIэфщIыхьи, вгъэплъ. Сосрыкъуэ къыфхэкIыжрэ лъэмыж гъэплъам къытехьэмэ, Тхъуэжьейм и лъэгур цIынэщи, щIижьыкIынущ. ИтIанэ и ужь фыкъихьэ: езым и куэпкъыщхьэри цIынэщи, Тхъуэжьейр имыIэжмэ, фыпэлъэщынкъэ?

    Ар къащыжриIэм, нартхэр Псыжь зэпрыкIащ:

    • Шурылъэс дыджэгунщ,- жари.

    Шурылъэс яублэри, Сосрыкъуэ нартхэр зэщхьэщиудащ. Шурылъэсым хэтыху, нартхэм Псыжь гъуаплъэ лъэмыж тралъхьащ, мафIэ щIащIэри лъэмыжыр ягъэплъащ.

    Нартхэр зэщхьэщиудри, Сосрыкъуэ къежьэжащ, Псыжь къыхэпкIэри къызэпрыкIыжащ.

    Лъэмыжым техьакъым – нартхэ ебзэджэкIащ.

    Жагъуэгъум хуэфащэр

    Сосрыкъуэ яукIын мурад ящIауэ, и жагъуэгъухэр къещэрт. Къещэ щхьэкIэ зэкъуэхуауэ

    заIэригъыхьэртэкъым, бэлэрыгъ и хабзэтэкъыми.

    ЗекIуэ къикIыжауэ, Сосрыкъуэ нартхэ я Iэхъуэм гъуэгущхьэм щрихьэлIащ.

    • Нартхэ я хъыбар къызжеIэ,- жери Сосрыкъуэ Iэхъуэм еджащ.
    • Нартхэ я хъыбар сэ дэнэ щысщIэн: махуэм сыIэхъуэщ, жэщым сыхьэдэ хъурейщ,- къыжриIащ Iэхъуэм.
    • Нартхэ я хъыбар умыщIэнумэ, гъуэгущхьэм щхьэ утет? – жери Сосрыкъуэ Iэхъуэм хуэгубжьащ.

    Алыджхэ я унэм нартхэр зэрыщызэхэсыр игу къэкIыжри, Iэхъуэм жиIащ:

    14 стр., 6788 слов

    О композиции литературного произведения

    … от писателя высокого художественного искусства и мастерства. О композиции литературного произведения [Электронный ресурс]//URL: https://litfac.ru/kursovaya/kompozitsiya-teksta/ Композиционная завершённость … целостности». Истинный писатель, благодаря своему художественному мастерству, умению выстраивать композицию, может обратить в произведение искусства «кусочек» действительности. Композиционные …

    • Нартхэ я хасэщ, жэщибл-махуибл хъуауэ Алыджхэ щызэхэсщ.
    • Сыт къаухэсыр? – еупщIащ Сосрыкъуэ Iэхъуэм.
    • Къаухэсыр хэт ищIэн,- жиIащ Iэхъуэм. – Сахыхьакъым – сахэкIакъым.
    • КIуэ,- жиIащ Сосрыкъуэ,- нартхэ яхыхьи, къаухэсыр къысхуэщIэ.

    Iэхъуэр нартхэ яхыхьащ, къаухэсыр зригъащIэри Сосрыкъуэ къыхуихьащ:

    Алыджхэ я унэм исым я гуахъуэ зырыз ищIри, Сосрыкъуэ Iэхъуэм жриIащ.

    • Гуахъуэр хьыи, Алыджхэ я бжэкъуагъым къуэгъэувэ.

    Гуахъуэр ихьри Алыджхэ я бжэкъуагъым къуигъэуващ Iэхъуэм.

    Iэхъуэм Алыджхэ тригъэзащ, хасэм яхыхьэри яхидзащ:

    • Iэдэмрэ уадэмрэ япэ къежьар зыщIэ щыIэ? – жери.
    • Iэдэращ,- жиIащ зым. – IэдэкIэ умыубыдмэ, уадэ пхуэщIрэ?
    • Уадэращ япэ къежьар,- жиIащ нэгъуэщI зым. – Уадэ уимыIэмэ, Iэдэ пхуэщIрэ?

    Нартхэр зэдауэ хъуащ. Зэдауэурэ зэрыгъэплъри бжэкъуагъым къуэт гуахъуэм епхъуащ, гуахъуэр я зырыз хъурти, зэхэлъэдэжри я щхьэр къызэрекъутэхащ.

    Iэхъуэр къахэкIыжри Сосрыкъуэ деж къэкIуэжащ:

    • Нартхэ зэрыукIыжащ,- жери.
    • Хуэфащэр къащыщIащ,- жиIащ Сосрыкъуэ. Шэсри, и гъуэгу техьэжащ.

    Зытхыжар Къэрмокъуэ Хьэмидщ

    ЗекIуэ ежьауэ, Сосрыкъуэ Афэбг лъапэ деж шхужь къупщхьэ щрихьэлIащ. Зэрышууэ икIащ Сосрыкъуэ шхужь гъуанэм. Ар игъэщIагъуэри, тхьэ елъэIуащ:

    • Мыр зи къупщхьэр къэхъужауэ сыгъэлъагъу,- жери.

    Зи къупщхьэр пасэрейт. Пасэрейр къэхъужри къызэфIэтIысхьащ.

    • Усыт лъэпкъ, дэнэ ущыщ? – еупщIащ Сосрыкъуэ къэхъужам.
    • Сыпасэрей лъэпкъщ, мыбдеж дисащ… Мы мывэжьищыр плъагъурэ?

    Бгы лъапэм мывэжьищ телът.

    • Солъагъу,- жиIащ Сосрыкъуэ.
    • А мывэжьищыр зэхэддзурэ дриджэгу ди хабзащ,- жиIащ пасэрейм.

    Сосрыкъуэ къуэм зэпрыкIащ.

    • Сыпсэущ!- жиIащ Сосрыкъуэ.
    • НокIуэ етIуанэри! – етIуанэри идзри, Сосрыкъуэ егуоуащ. – Упсэу иджыри?
    • Ещанэри нокIуэ! – ещанэри идзащ. – Упсэу?
    • Сыпсэущ! – жэуап къитыжащ Сосрыкъуэ.
    • Упсэумэ, къуэм къызэпрыкIыж.

    Сосрыкъуэ къуэм къызэпрыкIыжащ.

    • Мывищ нэздзащ – дауэ укъела? – игъэщIэгъуащ пасэрейм.
    • СыIулъэтри сыкъелащ,- жиIащ Сосрыкъуэ.
    • «Iулъэт» жыхуаIэр сыт? – къеупщIащ пасэрейр.
    • Къадзыр зытомыгъахуэмэ, аращ «Iулъэт» жыхуаIэр.
    • Дэ ар тщIакъым. Къадз илъэпкъыр къыттехуэурэ, аращ дызыухар…

    Ар жери, паcэрейм и нэпс къыщIэкIащ, щIым хэтIысхьэжри и псэр хэкIыжащ.

    Сосрыкъуэ мэзым щIэкIрэ пэт шхужь гъуанэ ирихьэлIащ. Зэрышууэ икIащ шхужь гъуанэм. ИгъэщIагъуэри, шхужь гъуанэм къыбгъэдэувыIащ.

    • Мыр зи шхужьыр къэхъужауэ слъэгъуащэрэт,- жери тхьэ елъэIуащ Сосрыкъуэ. – И нэ имысыжу кърехъуж.

    Сосрыкъуэ и тхьэлъэIу къыдэхъурти, шхужьыр зейр къызэфIэувэжащ. КъызэфэIувэжа щхьэкIэ, щIым хуэшэчакъым, апхуэдизкIэ пIащэти: и лъэгуажьэм нэс щIым хэтIысхьащ.

    • Мы дунейр сыту кIыфI,- жиIащ лIы домбейм. – Уэри уи нэ къэт?
    • Хьэуэ, къэткъым,- жиIащ Сосрыкъуэ.
    • Ди ужь къихъуэнур зэрыукIыжынущ къыджаIэгъащ ди адэжьхэм. ФызэрыукIыжрэ? – къеупщIащ лIыр.
    • ДызэроукIыж,- жэуап иритащ Сосрыкъуэ.
    • ЛIы фIыцIэ гъущIынэ къытехьэнущ дунейм жаIэгъащ. Къытехьа?
    • Мыбдежым зы псей абрагъуэ итащ. Итыж? – къеупщIащ лIыр.

    ЛIы домбейр зэIэбэкIри псейр къиухуащ, и бгым нэс къыпищIыкIри Сосрыкъуэ къриутIыпщащ.

    • Укъела? – къеупщIащ лIыр.
    • Сыкъелащ. СыIулъэтри сыкъелащ,- жиIащ Сосрыкъуэ.
    • Iулъэт жыхуаIэр сыт?
    • Къадзыр зытомыгъахуэмэ, аращ Iулъэт жыхуаIэр.
    • Ар дэ тщIакъым.

    Къадзыр къыттехуэурэ, абы диухуащ… Узэры-Сосрыкъуэр си фIэщ хъуащ. Тхьэ уелъэIури сыкъэбгъэхъужащ. Уи тхьэлъэIу къыбдохъу. Тхьэ елъэIуи, сыгъэлIэж: сэ мы дунеягъэм сишх щыIэжкъым.

    • Ари пхуэсщIэфынущ,- жиIащ Сосрыкъуэ. – Нартхэ сахыхьэжмэ, хэт срихьэлIауэ яжесIэн?
    • Дэ фыкъытщIэмыупщIэ: хьэдрыхэ зэхудипIалъэщ.

    Сосрыкъуэ тхьэ елъэIури, лIым и псэр хэкIыжащ.

    Ахумыдэрэ Ашэмэзрэ

    Зытхыжар ХьэдэгъэлI Аскэрщ

    Ар нартхэ я тхьэIухудщ,

    Щауэу къылъыхъури зымыдэщ,

    Дыхьэрэныр зи нэкIущ,

    Езыр уардэ зэкIужщ,

    Езыр пщащэ Iэхулъэхущ.

    Хуэмыху лъэпкъ зымыдэщ.

    Щауэ Iэджи хузэблокI,

    Псэлъыхъу Iэджи икIэ къещI.

    • ЩIалэу щыIэм сращхьэщ,

    ХьэщIэу кIуэми сащыщкъым,

    Нэмыплъ лей къысхуремыщI,

    Спкъырыт лъагъуныгъуэм сригъуэгурыкIуэщ,-

    ЖеIэри, Ашэмэзыр абы хуокIуэ.

    КъакIуэми и шыфэ-лIыфэр

    КъыхуэкIуам щIалэ кIэлъегъакIуэ.

    • КъэкIуар щIалэ есщ,

    КъэкIуар щIалэ псыгъуэщ,

    КъэкIуар Ашэмэзу езым наIуэу къыщищIэм,

    ЩIалэм лъэкIынури егъэунэху:

    Ахумыдэм жьапщэ дыдж зыкъещI,

    ЩIы къэкIыгъэр есыж,

    Псы ежэхыр йогъукI,

    Ашэмэзу лIы пхъашэм,

    Ашэ и къуэу бжьэмияпщэм

    И бжьамийр къызэкъуех,

    Гум хыхьэ пшыналъэр зэфIещIэ.

    ЩIыр арыххэу мэщхъуантIэ,

    Жыгхэр къотIэпI, мэгъагъэ,

    Удз гъэгъахэр щхъуэкIэплъыкIэщ,

    Ар щилъагъум Ахумыдэм

    ЩIалэ гуэрыр хуегъакIуэ,

    Бацэ IэкIуэ хуегъэхь,

    Пхъэ гъуа кIапи ирет.

    Ашэмэзым ар къыIех,

    Хэплъэу тэлайкIэ ар щысщ,

    Пщащэм жэуап кърет:

    • Дзасэм куцI паIуркъым,

    Сэ Iэщ зыпIми сащыщкъым.

    Ауэ щIэкIи, плъэ ныджэм,

    Жыг ухуейми, дэтщ пщIантIэм.

    ПщIантIэм къыдокI Ахумыдэ,

    Ныджэм плъэмэ – уфащ;

    Ар елъагъури Ахумыдэр

    Жыгыр дэзу елъагъу,

    ИмыгъэщIагъуэу ар йоплъ,

    Зэплъым дыщэщ япытыр.

    Тэхъуанэм Ахумыдэр щIохьэж,

    Шхыныгъуэ Iэни еухуэ.

    Iэнэм хуэфIу телът мэжаджэ,

    А мэжаджэр ху мэжаджэплът,

    Фалъэм итыр шэ хьэнтхъупст,

    Хьэнтхъупсым дагъэр нэрынэу тетт,

    Ахэр Ашэмэз хурагъэхь,

    Щхьэтемыхыуи мыхэр жреIэ:

    • Мазэр изщи мэзагъуэщ,

    Вагъуэр изщи пшэ телъщ,

    Ашэмэзым къудамэ гъуар

    Игъуэу щIопщыкъу ищIат,

    ЩIопщри абы екIуат,

    Iэнэ шхыныр зытетыр

    ЩIалэм абы хущIехьэ,

    • Мазэр изщи мазагъуэщ,

    Вагъуэр изщи пшэ телъщ,

    Ашэмэзым ар къещтэ,

    И жэуапуи кIэлъещтэ:

    • Мы щIопщыкъур зым хуэныкъуэщ,

    СхурищIэну гуащэм жеIэ.

    Нобэ жэщыр жэщ мазэхэщ,

    Ауэ мазэр сэ сымылъагъуми

    Мазэр изти мазагъуэт,

    Вагъуэр хэзти пшэ телът.

    Мазэм и щIэлъэныкъуэр гуагъэзщ,

    Вагъуэри зырыз хащIыхьщ.

    ЩIалэр Ахумыдэ хуокIуэж,

    Жэуап къихьари хуеIуэтэж:

    • Мы щIопщыкъур зым хуэныкъуэщ,

    Iэпэпс хуипщIэну къолъэIу.

    Мазэр изти мазагъуэт,

    Вагъуэри хэзти пшэ телът.

    Мазэм и щIэлъэныкъуэр гуагъэзщ,

    Вагъуэри зырыз хащIыхьщ.

    Ар щызэхихым Ахумыдэр

    НэбгъузкIэ топлъэ и Iэнэм,

    Iэнэм телъыжыр мэжаджэ ныкъуэщ,

    Кугъуэу хэлъыжри зырызщ.

    И IуэхутхьэбзащIэм жьэхолъэ,

    БжэIупэм Iуту мыр жеIэ:

    • Ана-а! Мы уи щIопщыр щIопщкъым,

    Уи щIопщыкъур хьэмкIутIейкъым,

    Къазу уи шыр пщэ къуаншэкъым,

    Уи шыр альпу данафэкъым,

    Нарт данэ Iэпэпсыр

    Уэ пхуэфащэу сфIэщIыххэркъым.

    Ар зэхехри Ашэмэзым

    Зыкъегъазэри жэуап къетыр:

    • Уа-у-у! Нартхэ я тхьэIухуд,

    Данэр зи Iэпэм пыщэщ,

    Си щIопщри щIопщщи,

    Си щIопщыкъури хьэмкIутIейщ,

    Си пщIэгъуалэр къыупщэщ,

    Алъпуи щыIэм я щхьэжщ.

    Нарт щIыналъэм срикъуэщ,

    Къуалэу уэгуми сыщызокIуэ,

    Бланэу щIылъэм къыщызокIухь,

    Щауэ псэгъу солъыхъуэ.

    Ар Ахумыдэм зэхехри

    Псалъэ хъуэрхэр къеутIыпщ:

    • А-а-а! Ар уэращ жыпIа?

    АтIэ уи щIопщыр щыщIопщкIэ,

    Уи щIопщыкъури щыхьэмкIутIейкIэ,

    Уи шыкIэри щыданэкIэ,

    Дауэ ущауэу псэгъу лъыхъуэ уежьа?

    Уи алъпыр къыупщэщ жыпIа?

    Индылыщхьэ еуи схунэс,

    Данэ босцейри къысхуих,

    Мис итIанэ дызэпсэлъэнщ.

    Ахумыдэ и пщIантIэм къыдошэсыкI.

    Мэз кIырхэм ар кIуэцIрокI,

    Псы икIыгъуи мылъыхъуэу макIуэ,

    Индыл и кIуапIэр къехутэ,

    Къызыщыхутэр лыгъейм ищтащ.

    Зыкъещтэ, зеIэтри ар мафIэм щхьэщокI,

    Жьапщэ кIэрахъуэми ар хохуэ.

    Шхий хуэдэ жьапщэм жыгхэр зэредзэ,

    Къыр хьэдзэ инхэри епхъэх.

    Уэшх пIащэ Iувхэр къожэх,

    Уэшхыр зэпоури уэс къос,

    Уэс уаем и кIэр сабэм зэщIещтэ.

    Абы щIыгъуу тафэхэр мэгъущIэ,

    Псы уэрхэр дэни щогъущыкI,

    Ашэмэзым Тхьэгъэлэдж бжьамийр

    Къызэкъуехри и пшыналъэм щIедзэ –

    Дунейм зэуэ зыкъеублэрэкI,

    ЩIы къэкIыгъэм псоми заужьыж…

    Куэд икIуа, мащIэ икIуа,

    Ашэмэзыр Индылыщхьэ нос.

    Индылыщхьэм зы къурш ин къытетщ,

    Зы тэхъуанэ абы тещIыхьат,

    Тэхъуанащхьэм бжей ин къытекIат,

    Бжейм и щхьэкIэм абгъуэ тещIыхьат.

    Абгъуэм иту зы чэщанэ щытщ,

    А чэщанэм къан хъыджэбз щопсэу,

    Абы и псэуэгъури къан тхьэрыкъуэт,

    А тхьэрыкъуэрт зиIэр данэ босцейр.

    А тхьэрыкъуэр нэхущ къэсыхункIэ

    Абгъуэм къокIри Индыл псыхъуэ къокIуэ.

    Ар къыщIэкIуэр абы зыгъэпскIакIуэт,

    Мис а кIуапIэм Ашэмэз щоплъакIуэ.

    Куэд дэмыкIыу къан тхьэрыкъуэр къох,

    Зигъэхуэму псыхъуэм ар йокIуалIэ,

    ЕмылIалIэу данэ босцейр зыщех,

    Псы ехыпIэм тету псыхъуэм дохьэ.

    Иш хьэзырти Ашэмэз зепхъуатэ,

    Данэ босцейр къепхъуатэри къожьэж…

    Куэд дэкIа, мащIэ кIуа?!

    Ашэмэзыр нарт щIыналъэм къос.

    ЗэщIэпсыпсэу данэ босцейри къехь,

    Ар Ахумыдэ и деж къехьэс.

    Ауэ ар Ахумыдэм къыIимых.

    • Хей-хей! – жеIэ,- нартхэ я Ашэмэз,

    Гъуэгуанэу пкIуари щIэпкIун щыIакъым,

    Къэпхьа босцейми зыкIи сыхуейкъым,

    Сэ сызыхуейри уи бэшэчыгъэрщ.

    ЛIыгъэм фIыгъуэ зэрептырщ,

    ЛIыгъэм пэжыгъэу дэпIыгъырщ.

    Лей зымыгъэгъухэм уащыщщ.

    Уи нэр вагъуэ мыункIыфIщ,

    Уи щхьэр дыгъэ къуэмыхьэщ;

    Шым утесым – уIуащхьэщ,

    Джатэр къапщтэм – ущыблэщ,

    Блэшэу зекIуэр уи шабзэщ;

    Уи щыпэ шэсми дзакIуэм урапашэщ,

    Дзэуэ зепшэр дыгъужьщ,

    МаскIэплъыр къызыпыщэщыр уи Iэщэщ,

    Дзэ Iувыр зыущиифри уи джатэщ,

    Уи джатэпэм жыр мастэр къепхъуатэ,

    Нарт цIыхухэм сыткIи уахощыр,

    Iэщэ хэт къищтами пщIэмыхьэ.

    Уджамэ щIылъэр бдопсалъэ,

    Зи лъэ вакъэ изылъхьэр къыбдожьэ,

    Уежьауэ щытми уи япэ зы цIыху къимыхуэ.

    Абы хуэдэ щауэщ сэ сызыхуейр!

    Ахумыдэм апхуэдэу къыжеIэ,

    Iэпэгъууи Ашэмэзыр ещтэ;

    Нарт жылагъуэм ахэр щызэпсэгъущ,

    ФIыгъуэу ягъуэтари гъунапкъэншэщ.

    Мэлэчыпхъу

    Зэгуэрым Мэлэчыпхъу и лIыр ныртыжьитI и гъусэу махуэ 15-кIэ къэтыну ежьащ. ЗдэкIуам аргуэру махуэ 15 гуэркIэ щымыIэжу мыхъуу, мазэкIэ къэтын хуей хъуащ.

    Нартым и гъуситIыр къиутIыпщыжащ:

    — Гуащэм мафIэхъу схуефхыж! МазэкIэ сыкъэтын зэрыхуейри схужефIэж. Нобэ фынэсу пщэдей фыкъэсыжу фыкIуэж- жиIэри. Зыщымыщу бохуцеяпхъитI Мэлэчыпхъу саугъэту къыхуригъэхьри и гъуситIыр къигъэкIуэжащ. БохуцеяпхъитIыр Мэлэчыпхъу къыхуахьри къэкIуэжахэщ. Нэсыжри нартым я пщэ кърилъхьар Мэлэчыпхъум жраIэжащ. ЕтIуанэ махуэм ежьэжын хуейти лIым жраIэжыну мыр яжриIащ:

    Тхьэрыкъуэ пщэхуитIым я псэ.

    КъуанщIэ фIыцIэжьитIым ягу хыумыгъэщIын» – жыфIи си лIым схужефIэж,-жиIэри.

    • ЩIалитIым абы къикIыр къагурымыIуэу, ягъэщIагъуэу зыщамыгъэгъупщэжын щхьэкIэ жаIэурэ кIуэжахэщ. Нэсыжхэри нартым елъэIуахэщ:
    • Тхьэм щхьэкIэ, дэ зыгуэркIэ дынолъэIунущи къыджыIэ,- жаIащ.
    • ФыкъызэлъэIу, сщIэмэ фызогъэгугъэ вжесIэну,- жиIащ нартым.

    Тхьэрыкъуэ пщэхуитIым я псэ,

    • БохуцеяпхъитI фэзгъэхьам зым зы IэфракIэ, адрейм IэфракIитI къыпыфчат? – жиIэри еупщIащ нартыр и гъуситIым.

    — АтIэ зым зы IэфракIэ, адрейм IэфракIитI пачащи «тхьэрыкъуэ пщэхуитIым я псэ» жыхуиIар гуащэмрэ сэрэщ. «КъуанщIэ фIыцIитIым» жыхуиIэр фэ тIуращи, «Дэ тIум ди псэ, уи гъусэ нартыжьитIым я гугъу умыщIын!» – жиIэу аращ гуащэм и псалъэм къикIыр,-жиIащ нартым.

    НартыжьитIым ар ягъэщIэгъуащ, абы иужькIи апхуэдэ зэй ящIэжакъым.

    Мазэ пIалъэр дэкIри нартми къигъэзэжащ.

    Нартыр къэкIуэжа иужькIэ куэд дэмыкIыу хьэщIэ къахуэкIуащ.

    ХьэщIэщыр унэм пэжыжьэт.

    Мэлычыпхъу хьэщIэм хуэфащэ лы Iыхьэр лэпсым хэлъу, лэпс тепхъэри тепхъэжауэ, шыуаным илъу хьэщIэщым иригъэхьащ, адэкIэ и лIым къыхихыжу дахэ-дахэу Iэнэм трилъхьэну.

    Унэджокъуэ лыр къыхихыурэ хьэщIэ Iыхьэ гуэр къэт хъуащ.

    Абы Мэлэчыпхъу деж игъэкIуащ:

    • ХьэщIэ Iыхьэр щхьэ къэт хъуа? – жиIэри.
    • Пшэр лъэныкъуэ ирагъэзри

    Вагъуэр зэрыз ящIащ,-

    жыфIи схужефIэж си лIым,-жиIащ Мэлэчыпхъу.

    Апхуэдэу и лIым щыжраIэжым, гуп зэхэсыр еупщIащ:

    • Мыбы къикIыр, Тхьэм щхьэкIэ, къыджыIэ! – жаIэри.
    • Абы къикIыр мыращ: лэпс тепхъэр лъэныкъуэ ирагъэзри лы Iыхьэр хахащ,- къажриIэжащ нартым.

    Бадий и псысэ

    Еуэрэ-уэрэт, жи: Къэбэрдейм и гъунэ дыдэм зы къуажэ цIыкIу щыст, жеIэ, ИнэмыкъуэкIэ еджэу. Инэмыкъуэм зы щIалэжь цIыкIу дэст, Бадий и цIэу. Пщыхьэщхьэ гуэрым Бадийхэ я унагъуэр кино еплъу здэщысым, адэр къыщIохьэжри, телевизорыр егъэункIыфI. Унагъуэр къыхудоплъей абы.

    • Чынтхэр Абхъазым къатеуащи, цIыхур зэтраукIэ, унэхэр ягъэс, хэкур яхъунщIэ,-жи адэм.- Фэ телевизор фоплъри фыщысщ.

    Унагъуэм cыт ялъэкIынт – гузавэщ, гузавэхэри гъуэлъыжащ, ауэ адэм игу ирилъхьащ, Iэщэ къигъуэту, Абхъазым кIуэну: «Дыщысурэ педгъэшхыкIынкъым,-жи игукIэ. – Сыт напэр диIэу ди адэжьхэм даIуплъэжын!»

    АрщхьэкIэ ар зэрымыгугъауэ зигъэзащ Iуэхум.

    Йоуэри, жэщыбгым деж телефон уэзджынэм къегъэуш, жей IэфIым хэт Бадий. И нэ фIыцIэшхуэхэм щIэIуэтыхьурэ щIалэжь цIыкIур макIуэри трубкэр къытрех:

    • Алло! Инэмыкъуэ мыр? – къоIукI лIы макъ.
    • Ярэби, щIалэфI, Бадий жыхуаIэр къыдолъыхъуэ, умыцIыхуу пIэрэ?
    • Iэлыхьалыхь, сыту ди насыпу укъэдгъуэта! – мэгуфIэ къэпсалъэр.
    • Нэпсалъэр Хасэращ,-жи телефоным.- Къэбэрдей псор уэ дыпщогугъ.
    • Сэри? – егъэщIагъуэ ар щIалэ цIыкIум.
    • Уэ зэхэпхакъэ къэхъуар? Чынтхэр Абхъазым иужьгъащи хьэлэч ящI.

    Дэ абы дызэрыпэувын Iэщэ диIэкъым. Уэ укъыддэмыIэпыкъумэ, ди къуэшхэр мэкIуэд.

    • Уарэ мыбы жиIэр! – Iэнкун мэхъу Бадий.- Дауэ? Сэ… сыщIалэ цIыкIущ иджыри…
    • ДощIэ, Бадий, дощIэ,-жи хасэ Тхьэмадэм.- ГеографымкIэ тIу узэриIэри дощIэ…

    Бадий цIыплъ мэхъу.

    — …ауэ мы ди лъэIур игъэзэщIэфыну хэкум цIыху искъым, уэр фIэкIа. Хьэрамэ Iуащхьэ фи къуажэм пэгъунэгъу дыдэщ, пэжкъэ? АтIэ, лIыжьхэм зэрыжаIэмкIэ, нарт Сосрыкъуэ здыщIэлъыр а Iуащхьэм и Iэшэлъашэхэращ. Абы и макъыр щIым къыщIэIукIыу уи адэшхуэм зэхихауэ жаIэ. АтIэ Хасэр къызэрынолъэIуращ: уи адэм и щIытI маршынэр Хьэрамэ лъапэ ху, нартыр здыщIэлъ щIыпIэр къэгъуэт, къыщIэтIыкIыж аби, мы къэхъуар жеIэ. АдкIэ ищIэнур езым ищIэжынщ. ЕпIэщIэкI, къуэш!

    • СокIуэ! ИджыпстуупцIэ сокIуэ. – Бадий трубкэр тредзэжри, и гъуэншэджыр ныкъуэлъытIагъэу къыщIож.

    Адэм и щIытI маршынэр куэбжэпэм щытт, и хъупышхуэжьыр IэштIым нэхъей, игъэдалъэу. ЩIалэ цIыкIур абы йотIысхьэри, алъпым хуэдэу ирегъэлъ аби, Хьэрамэ лъапэ еху.

    Бадий куэдрэ къызэхикIухьащ Iэшэлъашэр, ауэ кхъащхьэ гуэри игъуэтакъым. Щимыгъуэтым, гъуэлъри и тхьэкIумэр щIым трилъхьэщ аби, дэIуащ. КIуатэри, аргуэру дэIуащ. Iэпхъуэри, аргуэру дэIуащ. IукIщ аби, аргуэру дэIуащ. КIуэтэхукIи Бадий нэхъ пIейтей хъурт: щIы щIагъым щэIу макъ къыщIэIукIырт.

    Бадий и маршынэр къыбгъэдехуэри, абдежыр къитIу щIедзэ. Мазэм пшэ фIыцIэжьхэр зытрелъэщIыкI аби, дунейр Iурихыу мазэгъуэ нэху мэхъу. Маршынэм и хъупыжьыр нэхъ жыжьэ еIэбыхыхукIэ, щэIу макъри нэхъ ину зэхох. Абы хэту щIыр мэзджыздж, мазэр мэункIыфIри уафэр мэхъуэпскI, щыблэр мауэ аби, мазэр къыщIонэж. Мазэгъуэ нурым игъэпскIыу нарт Сосрыкъуэ щIым къыщIокIыжри къоув.

    • Лъэпщым и нэфIыр зыщыхуауэ нартхэ ди Бадий цIыкIу, дэнэ ущыIэ? – жи Сосрыкъуэм,- Тхьэшхуэм и хьэтыркIэ, зызгъэлъагъу!

    Бадий маршынэм къолъэ, нарт Сосрыкъуэ ар къепхъуатэ: дрехьейри мэгъущIэ, кърехьэхри мэщIытэ. Езыми лIы фIыцIэ гъущIынэм и пщэм зридзащи къэгумэщIауэ магъ. Зы зэман зэ тIуми ягухэр мэзэгъэж, итIанэ щIалэ цIыкIур нартыжьым йоупщI:

    • Уа, Сосрыкъуэ, уэ дэнэ сыкъыщыпцIыхурэ сэ? – жи.
    • Ей, си къуэш цIыкIуу Бадий щэджащэ, сэ илъэс минитху хъуауэ узоцIыху,-жи нартым.
    • Уэи, пцIышхуэм, Сосрыкъуэ, сэ илъэс пщыкIутIщ сызэрыхъур,-жи Бадий дэхьэшхыурэ.

    — Мы си куэ цIынэхэр Жаншэрхъым пихауэ биижьхэм сыщыщIатIэжым щыгъуэ, сыкъэдзыхэщ аби, Тхьэшхуэм селъэIугъат, мы си псэр пыту сыщIумыгъатIэ жысIэри. Тхьэшхуэр къысхуеплъыхщ аби, «Сосрыкъуэ,-жиIэгъат,- уи псэм иджыри дыхуеижынущи хъумэ. Уи псэр пыту, ауэ псалъэ къыбжьэдэкI мыхъуу илъэс минитхукIэ а щIы фIыцIэжьым ущIэлъа нэужь, Хасэм нагъэкIуэнурэ, нарт Бадий цIыкIу укърагъэутIыпщыжынущ»,-жиIэри. Илъэс минитхукIэ уи цIэр гукIэ схъумащ сэ, Бадий! ЖысIэ мыхъуу схъумащ! Уи псэр пытрэ уи бзэр мыIуу ущыпсэум деж, махуэр илъэс къыпщохъу. Иджы хуит сыхъужащи, жыIэ узыхуейр: бийуэ щыIэм я нэр къистхъынщ, щIым мызахуэу тетыр зэхуэдэ сщIынщ!

    • Илъэс минитхукIэ мы щIы псыIэм ущIэлъамэ, уи Iэпкълъэпкъыр улъиякъэ, ар дагъэ егъэфэн хуейкъэ?
    • Псэр мыулъияуэ Iэпкълъэпкъыр улъийркъым,-жи нартыжьым. – Сэ си псэр фэ фхуэсхъумащ.

    Бадий Iэджэм щIэупщIэну хуейт, ауэ зэманыр къаймэщIэкIырти, хъуртэкъым еупщI. ИтIани щIалэ цIыкIум зрелъэфыхь: еупщIынуи нартым ирикуркъым, зригъэщIэнуи щIохъуэпс. Сосрыкъуэ гу лъетэ Бадий зэрыIэнкунми, игъэгушхуэу Iэ къыделъэ:

    • УмыукIытэ, Бадий, зыгуэркIэ укъызэупщIыну ухуеймэ, къызэупщI,-жи Сосрыкъуэ.

    Бадий и Iэгур нартым и Iэпщэм ирегъажэ – кърегъажэри, и нэ фIыцIитIымкIэ къыхудоплъей.

    • Сосрыкъуэ, уэ уробот? – жеIэри игъащIэ лъандэрэ зыгъэгумэщI упщIэр кърет, итIанэ плъыжь мэхъури и щхьэр ирегухыж.
    • Хьэуэ, къуэш, сэ мывэм сыкъилъхуами, сыцIыхущ, псэ сIутщ, уеблэмэ си куитIыр лыпцIэрэ къупщхьэу зэфIэтщ.
    • НтIэ ахэр Жаншэрхъым пихатэкъэ?
    • Пихат, ауэ Лъэпщ и IэмыркIэ пыкIэжащ.
    • Къысхуэгъэгъу, Сосрыкъуэ, иджы Хасэм я лъэIур бжезмыIэу хъункъым: Iуэхур пIащIэгъуэщ.
    • ЖыIэ, си щIалэ, сэ сыхьэзырщ.
    • Чынтхэр Абхъазым къатеуащи, я цIыхур зэтраукIэ, я унэхэр ягъэс, я хэкур яхъунщIэ.

    Уэ Абхъазым уакъыщымыжмэ, хьэлэч зэтохъуэ.

    Сосрыкъуэ зригъэзыхщ, мащэ куум иIэбэри, маисащхъуэ джатэр кърихыжащ:

    • Уэхьэхьей, си щIалэ, сэ Тхьэшхуэм сыкъызыхуигъэщIар аракъэ! Сэ Сэтэней гуащэ сызыхуигъэсари аракъэ! Сэ Лъэпщым сызыхуиузэщIари аракъэ! – жиIэри, щIытI маршынэм и хъупыжь Iэтам джатэмкIэ еуэщ аби, и пщэдыкъым деж къыщыпигъэхуащ.

    ИтIанэ джатэр ирелъхьэж, ХьэрэмэIуащхьэ дожри, мы дуней псор къигъэдаIуэу маджэ:

    • Уэхьэхьей, жэр зыщIэмыхьэжу си Тхъуэжьеижь, мы дунеижьым утетыжыххэмэ, къэс! – жеIэри.

    Асыхьэтым зы шытхъуэ дахэ уэм хэту къос, и дамитIыр зыгуелъхьэж аби, нарт Сосрыкъуэ и пащхьэм къоувэ:

    • Уащхъуэ мыващхъуэ кIанэ,-жи Тхъуэжьейм.- уэ лIы ухъумэ, сэ шы сыхъункIэ!

    Бадий Iуащхьэм дожейри шым и жалым щIоувэ, Iэ дилъэу, Тхъуэжьейми ар и гуапэ мэхъури и нэкIур къыщехъуэ.

    • Тхъуэжьей,- жи щIалэ цIыкIум,- уэри илъэс минитхукIэ упсэуа?
    • ЛIыр псэууэ шыр лIэркъым,- жи Тхъуэжьейми. – Сэ Сосрыкъуэ сыпэплъэу мо къуршыщхьэм ситащ.

    Сосрыкъуэ йощыгуауэри мэшэс.

    • Айдэ-тIэ, Бадий, фIыкIэ дызэIущIэж! – жи нартым.
    • Сэ-щэ? – къоуIэбжь Бадий.
    • Ей, си щIалэурэ щIалэфI, Хасэм я унафэр нартым я Iуэхуфэщ, уэ географым еджэ!
    • Ар дауэ! – Бадий къызэфIонэ. – Сэ уэ мы щIы фIыцIэжьым укъыщIэзгъэкIыжауэ, уэ ныбжьэгъуу сыкъызомыпэсу!
    • Узахуэщ,- Сосрыкъуэ йоIэбыхри, Бадийр и шыплIэм къыдегъэтIысхьэ, а напIэзыпIэм Тхъуэжьейм зеIэтри уэгум йохьэж.

    ЗэныбжьэгъуитIым хы Iуфэр къалъэтыхь, я къуэшхэр дэндеж щытми зрагъэлъагъу, бийр дэнкIэ къикIми зрагъащIэ. Абхъаз хэкур, жэнэтым хуэдэу, щхъуантIэт, псы уэрхэр кIантIэу щежэхыу, я жыгхэм дыгъэ шыр цIыкIухэр пызу, езыри Iуащхьалъэ дахэу… Тхъуэжьейм и дамитIыр зыгуелъхьэж аби, Iуащхьэ хъурей гуэрым тоувэ.

    Нарт Сосрыкъуэ и джатэр кърех, егъэкIэрахъуэри Iуащхьэшхуэ гуэрым хуеший:

    Арыххэу щIыр мэщэнауэ, къуршыр мэзджыздж, щыблэр мауэ, Iуащхьэшхуэр щхьэщоукIуриикI аби, Абрэскил къыщIокIыж. А дакъикъэм дыгъэр къурш сыджым къытеува къудейти, Абрэскил абы щыIуплъэм, къэгумэщIауэ и IэшхуитIыр еIэт:

    • Я дэ ди Тхьэ,- жи,- илъэс минитхукIэ уэ къыпхуэзэшам уи дахагъэр сыткIэ къыгурыIуэн!

    Бадий йоплъ Абрэскили – Абрэскил и нэпситIыр къожэх. Бадий Сосрыкъуэ къыхуоплъэкIыж – Сосрыкъуэ и нэпситIри къыщIолъэлъ.

    Тхьэм ещIи, лIитIыр дыгъэм еплъу куэдрэ щытыну къыщIэкIынт, чынт топышэр я кум къыдэхуэу къэмыуэжамэ. Сосрыкъуэ и Тхъуэжьейр абдеж занщIэу егъалъэри Абрэскил бгъуроувэ, къопсыхри сэлам зэрах.

    • Къэхъуар сыт, нартхэ я Сосрыкъуэу, СосрыкъуапцIэу, лIы фIыцIэ гъущIынэу, емынэ шу? – жи Абрэскил.

    Сосрыкъуэ и джатэр ешийри:

    • Модэ плъэт,-жи,- Гумыста[2] лъэныкъуэкIэ: уэ плъэгъуами ящымыщу, сэ слъэгъуами яхуэмыдэу чынтыдзэ къежьащ. Месри, хы гъунэм Iуту жыр благъуэхэр къопщ, мафIэр къаIурылъэлъу;
    • модэкIэ къуэ дыджхэм дэту щыблищэр къэзэдагъауэ. ЦIыхур зэтраукIэ, унэхэр зэтрагъасхьэ, хэкур яхъунщIэ.

    [1] Абрэскил – абхъазым я лIыхъужь щэджащэу эпосым хэтщ.

    [2] Гумыста – Сухъум блэж псышхуэ.

    Абдежым тенджызыр къоукъубей, къуршыжь хуэдизу толъкъунхэр къызэроIэт. Хы фIыцIэм къыхолъэтыж аби, Абрэскил и пащхьэм пщIэгъуалэ къазыр къоувэ:

    • Уащхъуэ мыващхъуэ кIанэ,-жи,- уэ лIы ухъумэ, сэ шы сыхъункIэ!

    Абрэскил и Арашыжьым [1] IэплIэ хуещI, Iэ делъэри мэшэс:

    Арашым ар имыдэу и щхьэр егъэкIэрахъуэ, кIэбдзитIымкIэ тету зретIэр аби, мэщыщ. Хы ФIыцIэм къунан пщIэгъуалэ къыхоцIэфтри, Бадий и пащхьэм къоувэ. ЩIалэ цIыкIур абы хуэмыарэзыуэ и бгъур хуегъазэ.

    • СлIо, Бадий, алъп къунаныр зумыпэсу ара? – Сосрыкъуэ и пащIэкIэм щIогуфIыкI.
    • НтIэ, уэ лIы ухъум сэ шы сыхъунщ жиIэу щхьэ къызжимыIарэ?

    ЛIитIри шитIри мэдыхьэшх. Къунаным Бадий зыкъыщехъуэ.

    — Абы иджыри нартыбзэ ищIэркъым, Бадий, зыхуумыгъэгусэ,- жи Сосрыкъуэ. – Абы нэхърэ шэси, мо Ерцэхъужь[2] и щыгум къиувэ аби, бийм якIэлъыплъ: жыр благъуэхэр къежьауэ плъагъумэ, уи Iэ сэмэгур Iэт – сэ абыхэм яхуэфI сыхъунщ. Щыблэхэр къыщыуэкIэ, къыздиукI къуэладжэр зэгъэлъагъуи, уи Iэ ижьыр абыкIэ ший – си ныбжьэгъужьым абыхэм ярищIэн къигъуэтынщ.

    Сосрыкъуэ жыр благъуэ жыхуиIэр танкхэрат, щыблэ зыфIищар топхэрат – абы игъащIэм танки топи илъэгъуатэкъыми мобыхэм яригъэщхьу къыщIэкIынт.

    Арати, Бадий и алъп къунаным зредз аби, Ерцэхъу и щыгум къохутэ. И Iэ сэмэгури еIэт, и Iэ ижьри еший: чынтыдзэр къэхъеяуэ арат.

    Абрэскил Арашым йолъэдэкъауэ, Араш зеIэтри абхъазыдзэм яхохьэ.

    Абы хэту чынтым я топыр къоуэри, топышэр пэгун хуэдизу къокIуэ, хъуаскIэр къыпылъэлъу. Араш зречри топышэм пожьэ. Абрэскил топышэр къеубыдри къыздэкIа къуэладжэм дедзэж. Топышэр къоуэж аби, къуэладжэм дэтри дэсри зэпкъреуд. Аргуэру зы топыжь къогъуагъуэ, абы и шэми ар дыдэр къыщощI. Арыххэу топ зытхух зэкIэлъхьэужьу къогъуагъуэ. Абрэскил и джатэр кърепхъуэтри, къэсым еуэм, къэсым еуэм, къэсым еуэурэ, топышэхэр зэгуеупщIыкI аби, къэмыуэжхэу кърегъэлъэлъэх… Абхъызыдзэр гушхуауэ чынтыжьхэм йобгъэрыкIуэ.

    Сосрыкъуи бгым йокIуэтэхри жыр благъуэжьхэм япэщIоувэ. Япэ ит танкым и пэ кIыхьыжьыр къытрегъапсэри, нартым къоуэр аби, къреуд.

    • Ар сыт уэкIэ, Тхьэр зэуэн, сыбукIти! – жеIэ Сосрыкъуи къыщолъэтыж, танкым и пэ шияр еубыдри, къеIэт аби, егъэкIэрахъуэ, егъэкIэрахъуэри хым хедзэ. – Тхьэр бгъэпцIащ уэ абы укъыхэмыпщыжмэ.

    КъыкIэлъыкIуэ танкым йоIэдэкъауэ Сосрыкъуи, бгым щедз, а Iеижьри щхьэпридзауэ йожэхри, и пэ кIыхьыр щIым хэсарэ езыр къыдэгъэзеяуэ мэув.

    [1] Араш – Абрэскил и шым и цIэращ.

    [2] Ерцэхъу – Абхъазым я нэхъ Iуащхьэшхуэращ.

    Ещанэ танкыр IитIкIэ къепхъуатэ, лъагэу еIэт аби, еплIанэ танкым йоуэри, танкитIри, къэнжал банкIым ещхьу, еупIышкIури хыфIедзэж.

    Ар зылъэгъуа адрей танкыжьхэм заублэрэкIри, гъуэгыу щIопхъуэж.

    Чынтым я пащтыхьыр лIы хьэрэмыжьт, жи, и нэкIур фIыцIэрэ и щхьэцыр хужьу, и пащIэжьитIыр и дамитIымкIэ щхьэдэдзыхарэ щIым телъу илъэфу, щIэпхъуэн хъуамэ, сабэлэрыгъуейр къиIэту. Арати, пащтыхьыр и тахътэм йотIысхьэ, и дыщэ тажыр зыщхьэретIагъэри, инэралыжьхэр иреджэ. Инэралищэ зэуэ щIохьэ пащтыхьым дежи лъэгуажьэмыщхьэ зрагъауэ.

    • СлIожь, хьэ бын, къыфщыщIар? – пащтыхьым и нэщхъыр къахузэхеукIэ, инэралыжьхэри мэкIэкуакуэ. – Мо Iэбжьыue мыхъу абхъазым щхьэ фыкърагъэкIуэтрэ?

    Япэ ит инэрал фIыцIэжьыр, нэмэз ищI нэхъей, унэ лъэгум натIэкIэ йоуэ:

    • Мы дунеижьым и тепщэу зи пщыгъуэр имыухыж, къытхуэгъэгъу! – жи. – Дэ дыкъизыгъэкIуэт щыIэщ.
    • Нарт Сосрыкъуэ къэтэджыжащ, къакIуэри Абрэскил хуит къищIыжащи дапэлъэщыркъым: топкIэ доуэри – топышэр къаубыдри къытхадзэж; танкыр ядоутIыпщри – танкыжьхэм лъапэкIэ ироджэгу…

    Пащтыхьыр банэ мафIэу къызэщIонэ:

    • ГурыIуэгъуэщ, зиусхьэнышхуэ, ауэ мыдрейм етщIэнур сыт?

    Арати, зэрызэгурыIуам хуэдэу ящI.

    Санэ фэндырэм щхъухь пэгун хакIутэ, инэрал фIыцIэжьыр я пашэу лIы гупым фэндырэр яхьри Абрэскил хуаший:

    • Уи лIыгъэмрэ уи гуащIэмрэ я щIыхькIэ мы батырыбжьэр ди пащтыхьышхуэм къыпхудигъэхьащ,- жаIэри.

    Бзаджагъэ зигу къэмыкI лIыр мэгуфIэ, фэндырэр яIех, и лъащIэр щIеуд, егъэщIейри ткIуэпс къримынэу иреф.

    • Санэ гъуэзэджэт, фи пащтыхьыжьми Тхьэр арэзы къыхухъу! – жеIэри фэндырэр къаретыж.

    Чынтхэр зэрыIукIыжу, Абрэскил жейр къытоуэ. Абрэмывэ и щхьэм щIедз аби, мэгъуэлъри занщIэу Iурех. Абы и пырхъ макъыр чынтхэм зэрызэхахыу, тонипщI бомбэжьыр илъу кхъухьлъатэр къаутIыпщ.

    Кхъухьлъатэр псом япэ Бадий къелъагъури къыгуроIуэ абы и мурадыр. Iэ ижьыр еIэтри – хъуркъым, Iэ сэмэгур ешийри – хъуркъым. ИтIанэ Бадий и IитIри еIэт. Сосрыкъуэ ар щилъагъукIэ къэмыхъун къызэрыхъуар къыгуроIуэ. Арыххэу и нэ тохуэри – зэрамыщIэжу зы бгъэжь къакIуэу къелъагъу. Нартым бгъэ къыфIэщIар кхъухьлъатэрат. Сосрыкъуэ и шабзэр къызэфIедзэр аби, мауэри Абрэскил и щхьэм щIэдза мывэжьыр щIегъэз. ЛIым и щхьэр къырым зэрытехуэу къоушри къыщолъэт.

    • Умыбэлэрыгъ, си къуэшыжь: Анакъ[1] къэсащи укъеуфэрэзыхь,-жи Сосрыкъуэ. – Умыбэлэрыгъ!

    Пэжуи кхъухьлъатэр къэсауэ Абрэскил къиуфэрэзыхьырт, къызэреуэным зыхуигъэхьэзыру.

    — ЦIыхул зэрашхыр щызмыгъэгъупщэжмэ Тхьэр си бийкъэ! – жеIэ Абрэскили, мэракIуапцIэм хуэдэ и аркъэныр къыкIэретIэтыкI, егъэкIэрахъуэ-егъэкIэрахъуэри, едз аби, Анакъ и пщэм фIегъэлъадэ, гъуэгрэ зифыщIыжу кърелъэфэх. Зыбгъэдилъафэрэ еплъыпэмэ – кърилъэфэхар бгъэтэкъым, гъущIым къыхэщIыкIауэ шейтIан IэщIагъэт. Абрэскил кхъухьлъатэм иIэбэм, чынтхэр кърихыурэ, абхъаз зауэлIхэм къахуидзащ:

    • И аркъэнри къыпщIэхехыжри, кхъухьлъатэри къарет:

    Абхъаз щIалэхэр мэгуфIэри кхъухьлъатэм йотIысхьэ, заIэтыр аби, чынтыдзэм ящхьэщохьэри тонипщI бомбэр ныхадзэ. Бомбэжьыр, щыблэ миным хуэдэу, къоуэри дивизэ псо ирех, я инэралри яхэту.

    • Ахьа, я шэр я щхьэм ихуэжа! – пащIэкIэм щIогуфIыкI Абрэскил.

    МыдэкIэ нарт Сосрыкъуэм аргуэру благъуищэр къраутIыпщ. Бадий и Iэ сэмэгур еIэт. Сосрыкъуи жыр благъуэхэм я хьэлыр къищIати, джабэм кIэрохьэри къыр гуэрым къоувэ, благъуэжьхэр къыщыскIэ, абрэмывэкIэ къеуэурэ, щыхупIэм ирегъэлъэлъэх. Къэнам заублэрэкIри щIопхъуэж. Сосрыкъуэ абрэмывэкIэ якIэлъыуэм, яужь къинар иупIэщIурэ ехуж благъуэжьхэр. Чынтхэр зыхуеиххэрати, Сорыкъуэ Iуащхьэмахуэ лъапэм къыщохутэ. Iуащхьэ щыгум зым нэхърэ зыр нэхъ пIащэу лIы гупышхуэ тетти, инэрал фIыцIэр къахогуоукI:

    [1] Анакъ – таурыхъхэм хэт бгъэшхуэм и цIэщ.

    • Си пыIэжьыр фпэгъэтIысащ! – жи нартыжьми.

    Ерцэхъу къоплъых Бадии, тонипщI бомбэр къелъагъу. Мэгузавэри аргуэру и IитIыр къеIэт. Сосрыкъуэ къыгуроIуэж зэрышыпIэртIэхъуар, арщхьэкIэ нарт и псалъэ епцIыж хъуртэкъыми, уэхьэхьей, жеIэри мэгуо:

    • НокIуэ, Сосрыкъуэ! – жи инэрал фIыцIэм. – Укъигъэгугъэмэ, IэдакъэкIэ къеуэ!

    ЛIищэ къызэдоIэр аби, бомбэжьыр къраутIыпщхьэх. Бомбэр бгы лъапэм къызэрысу, нартыр IэдакъэкIэ йоуэри, фийуэ дрехуеиж. Щыгум нэсыжа-нэмысыжауэ, щыблэшэ миным хуэдэу, къоуэр аби, тетахэри зытетахэри ирех. Iуащхьэшхуэр зэрытам деж псынэ цIыкIу къыпхыреудри къыдреутхей. Абы нарт Сосрыкъуэ и Псынэ фIащауэ нобэми къыщIож, ныжэбэми къыщIож, илъэс минитхукIи къыщIэжыну жаIэ. Хъыджэбз цIыкIу кIуэрэ, я нэкIум щакIэмэ, тхьэIухуд хъуауэ IуокIыж; щIалэ цIыкIу кIуэрэ хэфмэ, нарт хъуауэ мэкIуэж; нэгъуэщI лъэпкъ кIуэрэ зыIуигъахуэмэ, абхъазыбзэкIэ псалъэу къегъэзэж… Зыхэвмыгъэн, маржэ!

    Инэрал фIыцIэжьыр щисыкIым, чынтхэм инэрал сырыхужь гуэр пашэу ягъэув. Инэрал сырыхужьыр пащтыхьым иреджэри къохъурджауэ:

    Пащтыхьыжьыр и тахътэм къокI, лъэгуажьэмыщхьэу щыт инэрал сырыхужьым и жьэпкъыпэр еубыдри, цыкъ-цыкъ-цыкъ жиIэу и дзэхэр хузэтрегъауэ.

    — Шхэн фIэкIа уэ узыхуэIэзэ мы дунейм теткъым! – жи. – Бадий тхьэмахуэ хъуауэ емышхэрэ, емыфэрэ, мыжейуэ тетщ а Iуащхьэм: е нобэ е пщэдей щхьэукъуэнурэ Iурихынущ ар. Иджыпсту тэджи гъэзэж аби, уи нэрыплъэжьыр зыIудзи, уи нэр мыупIэрапIэу еплъ. Бадий зэрыщхьэукъуэу, вертолет гъакIуэ аби, и къунаным зэрытесу къегъэхь.

    Инэрал сырыхужьыр пащтыхьым и уардэ унэжьым къыщIожыж, уд бзаджэ гуэр яIэти, ар здешэри зауэм мэкIуэж.

    Удыр Iуащхьэ гуэрым тоувэри, Бадийм ебжу щIедзэ – игъэжеину.

    Инэрал сырыхур удым бгъуроувэри, и нэрыплъэжьыр зыIуедзэр аби, Бадий йоплъ.

    Удыр йобж, инэралри йоплъ; удыр йобж, инэралри йоплъ. АрщхьэкIэ, Бадий мыщхьэукъуэу, инэрал сырыхум пырхъын щIедзэ. Чынт сэлэтхэм пэгункIэ псы щIыIэ къахьым-къытракIэурэ къагъэушыж. Аргуэрыжьти, удыр йобж, пщIэнтIэпсыр ирикъуэкIыу; инэралри йоплъ, пщIэнтIэпсым и нэр щIисыкIыу – Бадийр яхуэгъэжейркъым. Пащтыхьыжьыр къокIуэри Акъуэ[1] къыдотIысхьэ, шхыдэрэ хъущIэу… Сытми зы зэман зэ Бадийм и щхьэ бэлацэ цIыкIур къыфIощIэри Iурех. Къунанри зэфIэту мэжей.

    Инэрал сырыхур зыхуеиххэрати, и вертолет сырыхужьыр егъакIуэ:

    Вертолет сырыхужьыр Бадий щхьэщоувэ, кIапситI къредзыхри, къунаным и ныбэм къыщIеу аби, къеIэт. Шу зэтесыр жейуэ кърехьэжьэ.

    Къэхъуар къыщыгурыIуэм, пащтыхьыжьыр ныкъуэшхэу къыщолъэтыж аби, и пащIэкIитIым сабэлырыгъуейр къаIэту, уэрамым къыдолъадэ:

    • Уэихь! – жи. – Фи пащтыхьыжьыр къэвмыгъанэ!

    АрщхьэкIэ зы инэрали зы сэлэти къыхуеплъэкIакъым: щхьэж и щхьэр зэрыхихыным и ужь итт.


    Adblock
    detector